Rozdział XVIII

Zasady adaptacji materiałów dydaktycznych dla osób niewidomych

18.2 Adaptacja ilustracji

 

18.2.1 Grafika dotykowa

Jak wspomniano wcześniej, jednym z możliwych sposobów adaptacji rysunków jest grafika dotykowa. Bardzo przydatna i skuteczna w przypadku osób przygotowanych do korzystania z niej, może okazać się wielkim rozczarowaniem i powodem frustracji dla osób nieprzygotowanych. Jeśli dokonujący adaptacji zdecyduje, że najbardziej odpowiednią formą będzie grafika dotykowa, musi pamiętać o tym, że nie może to być po prostu dokładna kopia rysunku powielona w wersji wypukłej, wykonana za pomocą jednej z opisanych wcześniej technik. Jako przykład niech posłuży poniższy rysunek stanowiący bazę dla ćwiczenia polegającego na poprawie niewłaściwego opisu rysunku. Po przyjrzeniu się załączonej niżej ilustracji i zapoznaniu się z ćwiczeniem okazuje się, że większość elementów w ogóle nie jest potrzebna do rozwiązania ćwiczenia, czyli stwierdzenia, na którym z mebli leżą duża, średnia i mała książka, które ze zwierząt (kot, mysz, pies) jest największe, a które najmniejsze oraz w jaki sposób piłki – nożna, tenisowa i do koszykówki - różnią się wielkością.

Jest więc oczywiste, że pierwszym krokiem, jakiego należy dokonać przy adaptacji, będzie podzielenie ćwiczenia na trzy osobne części i usunięcie niepotrzebnych elementów ilustracji (okno, firanki, tapeta, chmury i ptaki za oknem, obrazek na ścianie). Następnym etapem będzie znaczne uproszczenie rysunku i przedstawienie jego elementów schematycznie, z pominięciem wrażenia trójwymiarowej perspektywy. W odniesieniu do mebli i książek adaptacja mogłaby wyglądać na przykład tak:

• Etap 1: Przedstawienie elementów składowych rysunku.

• Etap 2: Połączenie elementów rysunku w relacje przestrzenne przedstawione w oryginale.

Pamiętając jednak o trudnościach, jakie początkujący niewidomi użytkownicy grafiki dotykowej mogą mieć z rozpoznaniem nawet tak prostych rysunków jak stół, nieodzowne może być posłużenie się transfografem.

 

18.2.2 Opis ilustracji

Może nieco mniej atrakcyjnym, ale skutecznym sposobem adaptacji ilustracji, (zwłaszcza fotografii) jest opis. Dokonujący adaptacji podręcznika do nauki języka angielskiego musi podjąć przynajmniej dwie ważne decyzje: czy opis przedstawiony będzie w języku angielskim czy w języku ojczystym użytkownika oraz - czy w opisie znalazły się wszystkie elementy konieczne do rozwiązania ćwiczenia, któremu towarzyszy ilustracja.

Język opisu z pewnością musi zależeć od poziomu jego znajomości u korzystającego z podręcznika. Trzeba jednak uważać, aby opis w języku angielskim nie wyręczał ucznia w wykonaniu zadania, któremu służyć ma ilustracja. W niektórych wypadkach więc dokonujący adaptacji nie powinien robić sobie wyrzutów z powodu zastosowania „niepedagogicznego” rozwiązania, za jakie często uznaje się uwagi w języku ojczystym.

 

18.2.3 Pocztówki dźwiękowe

Rzadko stosowanym (a bardzo atrakcyjnym dla niewidomych uczestników kursów językowych) sposobem adaptacji zdjęć i rysunków przedstawiających różnego rodzaju scenki są „dźwiękowe pocztówki”. Składają się one z kilku lub kilkunastu nakładających się na siebie efektów dźwiękowych. Można w ten sposób bardzo sugestywnie „pokazać” duże miasto z ruchem ulicznym, wieś z odgłosami zwierząt domowych, ogród zoologiczny, las, plac zabaw, różne środki transportu podróżowania oraz wiele innych dźwiękowych ilustracji z życia codziennego. Adaptacje takie wymagają sporo wysiłku i przynajmniej podstawowej wiedzy z zakresu inżynierii dźwięku. Jednak przy odrobinie wysiłku mogą je przygotowywać nawet osoby nie będące ekspertami w posługiwaniu się komputerem i programami do łączenia efektów dźwiękowych. Wiele z nich można za darmo ściągnąć z różnych stron internetowych. Przygotowanie dźwiękowych ilustracji będzie łatwiejsze, jeśli wcześniej rozpiszemy całą ilustrację na poszczególne elementy, potrzebne efekty i przygotujemy dokładny scenariusz. Nagrodą za włożony wysiłek będzie ogromna radość uczestników kursu językowego, a być może również uwaga, którą nagrodzony został niegdyś autor tej części podręcznika: „Ach, proszę pana, pan nawet nie wie jak to przemawia do naszej wyobraźni!”