Bogusław Marek

Część trzecia

Rozdział IX
Czy warto zajmować się nauczaniem osób niewidomych języka angielskiego?

Dobra znajomość przynajmniej jednego języka obcego już od wielu lat uznawana jest za jedną z podstawowych umiejętności, jakiej oczekuje się od absolwentów szkół wyższych a nawet szkół niższego stopnia. W coraz większym stopniu potrzebę znajomości języków obcych odczuwają też sami uczniowie i studenci, dla których angielski, francuski czy niemiecki przestaje być jeszcze jednym przedmiotem, który trzeba zaliczyć. Traktowany jest raczej jako klucz otwierający drogę do nowych możliwości poszerzania wiedzy w dowolnej dziedzinie, zdobywania informacji, a przede wszystkim - jako szansa znalezienia interesującej pracy.

Zainteresowanie nauką języka angielskiego szybko znalazło odzwierciedlenie w ofercie całej gamy kursów, podręczników, testów i repetytoriów przygotowujących do egzaminów na wszystkich poziomach – od podstawowego do zaawansowanego (nie wyłączając egzaminu maturalnego). Równie popularne stały się kursy metodyki podnoszące kwalifikacje nauczycieli oraz dostosowujące znane dotychczas metody do coraz nowocześniejszych, wypełnionych atrakcyjnymi ćwiczeniami podręczników.

To szerokie spektrum możliwości stało się udziałem osób widzących. Teksty drukowane kolorową czcionką, fotografie, rysunki, diagramy i tabelki - tak licznie występujące w podręcznikach języków obcych - stanowią dla nich raczej dodatkową atrakcję niż niemożliwą do pokonania barierę. W porównaniu z szeroką paletą publikacji lista podręczników w pełni dostępnych dla osób niewidomych jest upokarzająco uboga. Zastrzeżenia budzić musi również jakość części „adaptacji” polegających najczęściej na usunięciu materiału graficznego i ograniczeniu się do wydrukowania w brajlu samych tylko tekstów.

Szansę osób niewidomych na poznanie czy doskonalenie języka obcego zmniejsza również brak nauczycieli przygotowanych do pracy z tą grupą odbiorców. Spośród wszystkich filologii angielskich w Polsce tylko jedna – anglistyka na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II - oferuje seminarium magisterskie z tyflodydaktyki języka angielskiego. Przyszli nauczyciele języka poznają tam podstawowe zasady pracy z uczniem niewidomym, jego mocne i słabe strony, rodzaje dysfunkcji wzroku i ich pedagogiczne implikacje, sposoby tworzenia adaptacji podręczników oraz specjalistyczne pomoce, z jakich mogą korzystać niewidomi uczniowie. Uzasadnioną nadzieję budzi więc realizowany na Uniwersytecie Warszawskim i na KUL-u w latach 2004–2007 europejski projekt „Per Linguas Mundi ad Laborem”, dzięki któremu dwudziestu pięciu nauczycieli języka angielskiego uzyskało specjalistyczne przygotowanie i praktyczne umiejętności niezbędne w pracy z niewidomymi uczniami.

Ta właśnie praktyczna wiedza w zakresie tyflodydaktyki języka angielskiego znajdzie odzwierciedlenie w tej części niniejszego poradnika. Obok „specjalnych potrzeb edukacyjnych” (SPE – polski odpowiednik angielskiego SEN – special educational needs) uczniów niewidomych i słabowidzących, przedstawione zostaną „specjalne potrzeby” nauczycieli, którzy zbyt często pozostawiani są samym sobie z problemem braku podręczników, braku przygotowania do pracy z uczniami wymagającymi różnego rodzaju dostosowań i braku konkretnego, skutecznego, profesjonalnego wsparcia ze strony specjalistów – tyflopedagogów.

Ważnym założeniem dla tej części poradnika jest to, że jest on przeznaczony dla nauczycieli posiadających już przygotowanie i kwalifikacje w zakresie metodyki nauczania języka angielskiego. Poszczególne elementy lekcji i zasady wprowadzania nowego materiału, utrwalania czy też sprawdzania jego znajomości są ważne tak w przypadku uczniów widzących, jak i niewidomych. Różnice dotyczyć będą przede wszystkim sposobów dostosowania tych elementów do potrzeb i możliwości osób, dla których standardowe podręczniki i pomoce dydaktyczne są niedostępne. Na dalszych stronach poradnika znajdą się więc informacje pomagające nauczycielowi nie tylko zauważyć i zrozumieć trudności, jakie napotyka uczeń niewidomy w trakcie nauki języka obcego, ale też pomogą znaleźć rozwiązania tych problemów.