Rozdział III

Kim są osoby z dysfunkcją wzroku?

3.1 Zakres pojęcia

W języku polskim funkcjonuje pewna liczba wyrażeń nazywających rozmaite dysfunkcje wzroku i osoby niewidome lub słabowidzące. W języku angielskim występują z kolei takie określenia jak “blind”, “visually handicapped”, “visually impaired”, “seeing differently”, “partially sighted”, “totally blind”, “stone blind”, “partially blind”, “legally blind”, “economically blind”, “visually limited”, “low vision”. Co ciekawe, angielskie terminy „blind” i „blindness” nie są obarczone takim negatywnym nacechowaniem, jak ich polskie odpowiedniki, co może świadczyć o różnicach kulturowych między naszymi społeczeństwami.

W niniejszej publikacji będziemy konsekwentnie używać terminu „osoby z dysfunkcją wzroku”, albo też, gdy będzie trzeba dokonać dalszych rozróżnień, „osoby niewidome”, „osoby słabowidzące”, „osoby niedowidzące”.

Kolejna trudność polega na braku wyraźnych granic między dysfunkcją wzroku a widzeniem, które mieści się w jakiejś szeroko pojętej normie. Nie można też zakreślić wyraźnych granic między poszczególnymi kategoriami dysfunkcji wzroku. Dlatego też określenie „tyflologia” - używane niekiedy w odniesieniu do dziedziny wiedzy zajmującej się tym, co dotyczy osób niewidomych - także budzi wątpliwości. Oto na przykład na głównej stronie internetowej Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi zamieszczono artykulik „Tyflologia”, w którym znajdujemy następujące sformułowania:

„Nie istnieje więc kategoria „niewidomy”, a tyflologia nie jest nauką o takiej kategorii. Jest zbiorem wiadomości z wielu dziedzin jak psychologia, medycyna, pedagogika, socjologia, technika, zbiorem wiadomości, które mogą być przydatne osobom niewidomym, lub tym, które mają do czynienia z niewidomymi.” (http://www.laski.edu.pl/PL/biblioteka_tyflologiczna.htm).

Anonimowy autor (lub autorka) artykuliku uzasadnia swoje twierdzenie, wymieniając różne kategorie osób objętych tym terminem, a lista nie jest bynajmniej zamknięta. Są to takie osoby jak: niewidomy, który nigdy nie widział, ociemniały, który pamięta świat widziany przed utratą wzroku, osoba dysponująca ograniczoną zdolnością odbierania i interpretowania wrażeń wzrokowych, osoba stopniowo tracąca wzrok lub zszokowana nagłą utratą zdolności widzenia, osoba, która dzięki działaniom medycznym uzyskała ograniczoną zdolność widzenia, ale jeszcze nie potrafi z niej korzystać i funkcjonuje bezwzrokowo, dziecko, dorosły, osoba starsza etc.

Przymiotnik „tyflologiczny” natomiast jest konsekwentnie stosowany i nie budzi takich zastrzeżeń. Występuje on na przykład w takich kolokacjach jak „biblioteka tyflologiczna”, „poradnia tyflologiczna”, i wielu innych. Bez względu na to, czy tyflologię można wyodrębnić jako osobną dyscyplinę nauki, niewątpliwie jest ona dziedziną wiedzy obejmującą wszystko, co dotyczy wymienionych osób.