Rozdział III

Kim są osoby z dysfunkcją wzroku?

3.3 Konsekwencje dydaktyczne

Popełnilibyśmy kardynalny błąd, gdybyśmy ograniczyli nasze rozpoznanie możliwości uczniów jedynie do ostrości ich widzenia. Musimy uwzględniać stan funkcjonalny narządu wzroku we wszystkich jego aspektach i w całej jego złożoności. Należy więc brać pod uwagę takie czynniki jak wspomniane już pole widzenia, a także wrażliwość na światło (zwłaszcza w przypadkach albinizmu i afakii, czyli stanu po usunięciu soczewek), różne rodzaje zeza (strabismus), różne rodzaje oczopląsu (nystagmus), różne rodzaje ślepoty barw (daltonizm), czy wreszcie jednooczność. Możliwości wzrokowe każdego ucznia należy rozpoznać indywidualnie nie tylko w wymiarze synchronicznym, ale również diachronicznym - uzyskując wiedzę na temat ewentualnych zmian w możliwościach wzrokowych ucznia, ich dynamiki, zaleceń lekarskich dotyczących oszczędzania wzroku w różnych sytuacjach oraz możliwości ruchowych i zalecanej lub niezbędnej korekcji. Trzeba dostosować nasze działanie do jego indywidualnych możliwości. Z dydaktycznego punktu widzenia najbardziej fundamentalnym rozróżnieniem jest rozróżnienie między całkowitą ślepotą a słabowidzeniem, czyli między grupami 4 i 5 w powyższej klasyfikacji. W praktyce odpowiada to różnicy między osobami posługującymi się czarnodrukiem (chociażby w maksymalnym powiększeniu i przy użyciu rozmaitych pomocy) a osobami, które czarnodrukiem posługiwać się nie mogą. Ta zasadnicza różnica rzutuje w sposób oczywisty na techniki nauczania i uczenia się ucznia w klasie oraz poza klasą. Musi ona również wpływać na sposoby przygotowywania materiałów dydaktycznych dla tych dwóch grup uczniów.

Bardzo ważne, chociaż z innych powodów jest też kolejne rozróżnienie w obrębie grupy osób całkowicie niewidomych. Należy zatem dalej rozróżnić osoby niewidome od urodzenia i osoby, które straciły wzrok w późniejszym okresie życia - często określane jako osoby ociemniałe. To rozróżnienie ma wielkie znaczenie z punktu widzenia psychologii i psycholingwistyki, gdyż rozwój języka, a zwłaszcza kształtowanie się pojęć i struktur gramatycznych u tych dwóch grup uczniów przebiega nieco inaczej. Jednak różnice te są mniejsze niż mogłoby się wydawać (będzie o tym mowa w kolejnym rozdziale.)

Z powodu braku odpowiednich badań nie jest natomiast jasne, w jakim stopniu rozróżnienie to rzutuje na możliwości oraz sposoby przyswajania i uczenia się języków obcych.