ADAPTACJA MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH DLA UCZNIÓW I STUDENTÓW NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH

Małgorzata Paplińska, APS

Przygotowanie ilustracji, które będą dostępne dla osób niewidomych, wymaga wiedzy dotyczącej funkcjonowania, potrzeb oraz możliwości percepcyjnych użytkowników. Do opracowania i wykonania wypukłych rysunków dla osób niewidomych, konieczna jest nie tylko wiedza, ale przede wszystkim doświadczenie – jak przedstawić rzeczywistość, aby była dostępna dotykowo.

Należy pamiętać, że reprezentacja dotykowa nie powinna być prostą reprodukcją fotografii na rysunku, który ma sens dla człowieka widzącego, lecz powinna być specjalnie przygotowana dla człowieka niewidomego (Więckowska, 2003). Aby rysunek był czytelny, wypukłości punktów, znaków, linii i faktur, określających wyróżnione powierzchnie, powinny być łatwo rozpoznawane przez czytelnika o normalnie działającym zmyśle dotyku. Warto pamiętać, że nie należy zamieniać w wypukłą kopię każdego dwuwymiarowego rysunku czy fotografii, bo nie wszystko da się czytelnie przedstawić. W takiej sytuacji, skomplikowane wykresy czy obrazy lepiej zastąpić opisem słownym. Żelaznymi regułami są: odpowiednia wielkość rysunku – najlepiej, aby nie przekraczała zasięgu dłoni – umowna konwencja oznaczenia góry rysunku, rozgraniczenie liniami faktur na rysunku (Paplińska, Wałachowska, 2007).

Różnego typu rysunki pojawiają się na egzaminach, na każdym poziomie edukacji. Niewidomy uczeń, czy student, który nie miał wcześniej możliwości pracowania na konkretnych rysunkach dotykowych, będzie miał ogromne trudności w ich identyfikacji oraz w odczytaniu zawartych na nich informacji.

Wielu uczniów niewidomych przeżywa duży stres podchodząc do egzaminu – kończącego szkołę podstawową, gimnazjum, czy też egzaminu dojrzałości – gdyż jest bardzo prawdopodobne, że otrzyma zadanie, by rozpoznać i opisać rysunek (odwzorowanie graficzne, przystosowane do odbioru dotykowego), z którym nigdy wcześniej się nie zetknął, wykonany inną niż znana mu techniką (http://www.rysunki.pzn.org.pl/, 16.02.2008).

Brak zaadaptowanych rysunków dotykowych dla uczniów i studentów niewidomych oraz potrzeba profesjonalnego przygotowania takiej grafiki, przyczyniły się do opracowania bazy rysunków.

W ramach projektu „Tyflografika – rysunki dla niewidomych” opracowano rysunki wypukłe, które można wykonywać w dowolnej ilości i upowszechnić tak, aby stały się jak najbardziej uniwersalne, a docelowo – wykorzystywane podczas egzaminów. Baza rysunków brajlowskich zawiera wybrane, najbardziej przydatne grafiki dotykowe z różnorodnych dziedzin nauczania. Rysunki są odpowiednio zmodyfikowane poprzez pozbawienie ich zbędnych szczegółów, uwzględnienie wskazówek do zróżnicowania faktur, odległości pomiędzy elementami na rysunku, stosowania cienkich i grubych linii, obrysów, itp.

Obecnie Polski Związek Niewidomych dysponuje bazą w pełni dostosowanych do odbioru dotykowego rysunków wypukłych dla uczniów i studentów niewidomych. Baza rysunków powstała dzięki pracy zespołu specjalistów, w skład którego wchodzą: tyflopedagodzy, nauczyciele pracujący z dziećmi niewidomymi, dorosłe osoby niewidome, grafik komputerowy i informatyk. Działania zostały podjęte w ramach projektu „Tyflografika – rysunki dla niewidomych”, który był kontynuacją projektu „Wprowadzanie systemu szerokiego dostępu do wypukłych materiałów dydaktycznych dla uczniów i studentów niewidomych”, finansowanego przez Ministerstwo Polityki Społecznej, w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) (http://www.rysunki.pzn.org.pl/, 16.02.2008).

Rysunki, znajdujące się w Bazie Rysunków, drukowane są na zwykłym papierze brajlowskim, na drukarce typu TIGER. Grafiki są odpowiednio kategoryzowane i opisywane, co niewątpliwie ułatwia ich wyszukiwanie.

Rysunki można pobierać bezpłatnie i samodzielnie drukować, jeśli istnieje dostęp do odpowiedniego sprzętu. W innym przypadku, rysunki można zamówić na ustalonych w Polskim Związku Niewidomych zasadach. Koszt jednego rysunku zamawianego w PZN wynosi 1,50 PLN + VAT. Osoby indywidualne mogą zamawiać pojedyncze rysunki, a instytucje co najmniej 10. Wydruk zawiera jednocześnie wersję czarnodrukową i brajlowską rysunku. Więcej informacji można uzyskać na stronie projektu http://www.rysunki.pzn.org.pl/.

 

Bibliografia:

  • Paplińska M., Wałachowska M., Nowe technologie informatyczne w edukacji i rehabilitacji osób niewidomych i słabowidzących, Nasze Forum, Kwartalnik Pedagogiczno–Terapeutyczny nr 1–2(25–26)/2007.
  • Więckowska E., Projekt zasad redagowania rysunku i ilustracji dla niewidomego, w: Międzynarodowa konferencja: Nowoczesne techniki kształcenia dzieci niewidomych i słabo widzących, Owińska 25–26.04.2003, Wydawnictwo eMPi2, Poznań 2003, s. 80–99.
  • http://www.rysunki.pzn.org.pl/ (16.02.2008)