NOWE TECHNOLOGIE – WYPOSAŻENIE DLA UCZNIA I STUDENTA

KSIĄŻKI W FORMACIE DAISY

Książka w formacie DAISY, tak jak jej drukowany odpowiednik, składa się z treści ułożonej liniowo, przy czym, w przeciwieństwie do klasycznych publikacji, treść może być dostępna w kilku formach: tekstowej, dźwiękowej i w nowszych wersjach DAISY – również jako obrazki. Oczywiście wszystkie formy są ze sobą odpowiednio zsynchronizowane. Treść jest podzielona na frazy, które stanowią najniższy poziom nawigacyjny książki. Czytelnik może się swobodnie po nich poruszać, przechodząc do następnej, poprzedniej bądź do dowolnej. W zależności od zamierzeń adaptatorów, frazy mogą reprezentować poszczególne słowa, zdania, paragrafy, strony itp. Oczywiście wiadomo, że im gęstszy podział, np.: zdania, tym więcej pracy w jego przygotowanie i synchronizacje musieli włożyć wydawcy. Dla przykładu, podczas opracowywania książek Going for Gold zdecydowano się na wydzielenie, jako fraz, poszczególnych zdań tekstu, a w niektórych sytuacjach nawet i konkretnych słów, w wyniku czego jedna książka zawiera około siedmiu tysięcy fraz. Większość informacji o książce zapisana jest w plikach synchronizacyjnych, z których każdy jest zbiorem punktów synchronizacyjnych i każdy z nich zawiera informacje o tym, jaka część tekstu odpowiada jakiej części dźwięku. Jednak tylko i wyłącznie kolejność w jakiej punkty synchronizacyjne występują implikuje porządek liniowy treści, np.: jeśli pierwszy punkt synchronizacyjny wskazuje na ostatnie 20 sekund pliku audio, zaś następny punk na pierwsze 10 sekund tego pliku, to podczas odtwarzania książki najpierw usłyszymy fragment z końca pliku audio, a potem z początku. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku tekstu.

Aby ułatwić nawigację po książce, użytkownik ma dostęp do struktury spisu treści, po której może się swobodnie poruszać. Wybranie jakiegoś jej elementu, powoduje przeniesienie do związanego z nim fragmentu książki. Oczywiście nie ma żadnych powodów, by spis treści książki DAISY dokładnie odpowiadał jej drukowanej wersji. Dla zwiększenia wygody użytkownika, adaptatorzy mogą dodać nowe elementy spisu, które nie występowały w oryginale i tak się też stało w przypadku podręczników Going for Gold. W każdym z nich zostało zdefiniowane blisko dwa tysiące elementów spisu treści i, prócz podziału na rozdziały i podrozdziały, zawarte są w nim informacje o podziale na zadania i na poszczególne jego części. Pozwala to czytelnikowi na przeskoczenie do następnego lub poprzedniego zadania bądź jego części. W publikacjach DAISY możliwe jest również zapisanie informacji o podziale treści na strony, co umożliwia swobodną po nich nawigację np.. przejście do następnej, poprzedniej bądź konkretnej strony.

Prócz standardowej treści, w książkach DAISY mamy również cztery specjalne rodzaje treści. Informacje o numerze strony są wyróżnione jako jeden z nich, następnym jest tzw. treść poboczna, najczęściej tak oznaczane są fragmenty, które w książce drukowanej występowały na marginesie itp. Kolejny typ to notatki adaptatorów, czyli informacje, nie występujące w oryginalnej wersji i dodane podczas jej adaptacji do DAISY. Ostatnim typem są przypisy. W zależności od ustawień odtwarzacza, konkretny typ treści może być pomijany np.: nie będą odczytywane numery stron bądź przypisy itp.

Jeśli dostępna jest forma tekstowa, wówczas użytkownik powinien mieć dostęp do swobodnego jej przeszukiwania. Powinno wyglądać to tak, iż po podaniu konkretnego wzorca do wyszukania, przeglądany jest cały tekst książki i po odnalezieniu poszukiwanej frazy, odtwarzanie rozpoczyna się od punktu synchronizacyjnego, który ją zawiera.

Nie ma wymogu by cała treść książki była dostępna zarówno w formie tekstowej, jak i dźwiękowej. Z tego powodu adaptacje DAISY można podzielić na następujące typy:

  • pełne audio i tytuł – w tym wypadku cała treść dostępna jest w formie dźwiękowej zaś spis treści składa się jedynie z tytułu, który dostępny jest również w formie tekstowej; w tym przypadku można poruszać się po książce jedynie linearnie;
  • pełne audio i spis treści – jak poprzednio, cała treść książki jest dostępna w formie dźwiękowej; zapisana kompletna struktura spisu treści pozwala na nawigację po niej;
  • pełne audio i spis treści oraz częściowa informacja tekstowa – w takiej sytuacji dodatkowa treść tekstowa ma na celu umożliwienie wyszukiwania konkretnych słów kluczowych w książce;
  • pełne audio i pełen tekst – w pełni zsynchronizowana książka. zapewniająca dostęp do wszystkich możliwości udostępnianych przez format;
  • pełny tekst i częściowa informacja audio – przykładem zastosowania mogą być słowniki, gdzie zazwyczaj tylko wymowa danego hasła dostępna jest w formie dźwiękowej;
  • pełny tekst bez dźwięku.

 

Adaptacja książki Going for Gold

Adaptacja książki Going for Gold w pełni wykorzystuje wszystkie możliwości, które daje standard DAISY. Występuje całkowicie zsynchronizowana forma dźwiękowa i tekstowa treści, dzięki czemu możliwe jest swobodne wyszukiwanie fraz. Istnieje bardzo rozbudowany spis treści i podział na strony, ułatwiający nawigację po książce.

Poza wspomnianymi poniżej sytuacjami, treść książki została podzielona na punkty synchronizacyjne, zgodnie z podziałem zdaniowym (tj. jeden punkt synchronizacyjny to jedno zdanie). W ramkach ze słowami, każde słowo stanowi osobny punkt synchronizacyjny. Opisy obrazków, numery strony i przypisy są pojedynczymi punktami synchronizacyjnymi, bez względu na ilość zdań, z których się składają. W tekstach, z wyróżnionym podziałem na linie, każda linia stanowi osobny punkt synchronizacyjny – podział na zdania jest wówczas nieistotny. Tytuły unitów, podrozdziałów, paragrafów, artykułów itp. stanowią osobne punkty synchronizacyjne.

W przypadkach, kiedy zastosowane konstrukcje (np. definicje) nie są zdaniami, każda taka konstrukcja stanowi osobny punkt synchronizacyjny (według linii, w której się znajduje).

 

Spis treści podręcznika Going for Gold

Części książki odwołują się do elementów spisu treści na odpowiednich poziomach:

  • poziom 1. – rozdziały (UNITY), grammar i writing reference, communication activities oraz strona tytułowa książki;
  • poziom 2. – podrozdziały (np. grammar, writing, reading), sekcje w writing reference, numery unitów w grammar reference oraz communication activities;
  • poziom 3. – zadania, duże artykuły, punkty w grammar reference oraz writing reference;
  • poziom 4. – części zadania (listy punktów, listy wyrazów, teksty w zadaniach, ramki, itp.), paragrafy w artykułach, części punktów w grammar ref.;
  • poziom 5. i 6. – przy głębszym podziale ramek, artykułów na sekcje.

Dodatkowo zadanie może być podzielone na punkty (wtedy są one umieszczone na poziomie 4., a elementy z poziomu 4. i 5. schodzą analogicznie na 5. i 6.). W rozdziałach Progress check zadania są umieszczane na poziomie 2., a, co za tym idzie, wszystkie składniki zadań są umieszczone o poziom wyżej niż wynikałoby to z powyższych reguł.

 

Treść pomijalna książki Going for Gold

W treści książki Going for Gold zamieszczone są rysunki oraz fotografie. Do każdej z nich dołączony jest opis tekstowy oraz audio. Opisy te mają status notatek adaptatorów (producer notes). W książce występują również przypisy (sidebars).

 

Uwagi dotyczące użycia książek Going for Gold

Książki znajdują się w katalogach w postaci plików (jedna książka w katalogu). W katalogach tych znajdują się pliki treści, audio oraz metadanych, potrzebne do odtwarzania w formacie DAISY 2.02. Aby odtworzyć książkę, należy odczytać (otworzyć) ją w wybranym programie (urządzeniu) obsługującym format DAISY – sposób jest zależny od programu (urządzenia). Wczytanie książki polega najczęściej na wskazaniu pliku ncc.html znajdującego się w katalogu z nią. W celu uniknięcia zniszczenia książki nie należy ręcznie modyfikować ani usuwać żadnych plików z tego katalogu. Po wczytaniu książki zostaniemy przeniesieni do fragmentu, w którym zakończyliśmy ostatnio pracę. W zależności od funkcji odtwarzacza, niektóre funkcje książek mogą być niedostępne. Aby poruszać się po punktach synchronizacyjnych, należy upewnić się, że odtwarzacz jest ustawiony na taki tryb pracy, a nie np.: na przeskakiwanie co określoną ilość czasu.

 

Poruszanie po książce

Chcąc przeglądać (czytać) książkę, możemy poruszać się w niej na dwa sposoby. Pierwszy – to znaleźć żądaną pozycję ze spisu treści (odczyt rozpocznie się od punktu synchronizacyjnego na który wskazuje dana pozycja), drugi polega na poruszaniu się co punkt synchronizacyjny w obrębie jednej (lub wielu) pozycji spisu.

W obu tych przypadkach, jeśli odtwarzacz pozwala na wyświetlenie tekstu, będzie widoczny (lub zaznaczony) dowiązany tekst do aktualnie czytanego punktu synchronizacyjnego.

W celu odszukania wybranego elementu książki należy znaleźć w spisie treści najbliższy, zawierający go, element, a następnie przeszukać wnętrze tego elementu po punktach synchronizacyjnych, aż do jego odnalezienia. Programy wyświetlające tekst graficznie mogą pozwolić na zaznaczenie elementu wskaźnikiem.

 

Bibliografia:

  • Krajewski M., Odtwarzacz cyfrowych książek mówionych w formacie DAISY. Niepublikowana praca magisterska. Katedra Wydział Matematyki Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego, 2007.