STUDENT NIEPEŁNOSPRAWNY NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM

Anna Szymańska, BON UW

Od roku akademickiego 1996/97 Uniwersytet Warszawski przyjął politykę równych szans, mającą na celu zapewnienie osobom z wszelkimi niesprawnościami dostępu do studiów i pracy. Zaczęliśmy dążyć do włączania ich w społeczność uniwersytecką.

Priorytetem stało się dla nas realne wyrównanie szans, nie chcieliśmy stwarzać systemu opartego na modelu opiekuńczym. Po przeanalizowaniu zarówno naszych doświadczeń jak i działań innych uczelni, które wypracowały już zaawansowany model dostosowań, doszliśmy do wniosku, że potrzebny jest program wyznaczający długofalowe, systematyczne zadania, które przekształciłyby Uniwersytet Warszawski w uczelnię w pełni dostępną dla osób niepełnosprawnych. Tak więc, od roku 1999 zaczęliśmy realizować program „Uniwersytet dla wszystkich”. Partnerami tego programu byli: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, gmina Warszawa – Centrum i Ministerstwo Edukacji Narodowej. Program objął następujące dziedziny:

  • Likwidacja barier środowiska fizycznego Uczelni,
  • Dostęp do zasobów informacji i zajęć dydaktycznych,
  • Kształtowanie postaw wobec niesprawności,
  • Bieżąca pomoc studentom niepełnosprawnym,
  • Rekrutacja kandydatów niepełnosprawnych,
  • Tworzenie uregulowań formalnych.

Z chwilą wprowadzenia programu „Uniwersytet dla wszystkich” zwiększył się zakres i ilość świadczonych przez nas usług oraz liczba studentów. Konsekwencją realizowania polityki włączenia studentów niepełnosprawnych w społeczność akademicką jest wprowadzenie w 2005 r. prawnych uregulowań w postaci Zarządzenia nr 5 Rektora UW w sprawie warunków studiowania osób niepełnosprawnych w Uniwersytecie Warszawskim oraz Szczegółowych zasad w sprawie wprowadzania i stosowania rozwiązań alternatywnych wobec studentów niepełnosprawnych. Głównym założeniem, towarzyszącym tworzeniu tych aktów prawnych, jest przestrzeganie zasady nie zmniejszania wymagań merytorycznych.

Strukturą odpowiedzialną za organizację świadczeń specjalistycznych dla studentów niepełnosprawnych UW jest Biuro do spraw Osób Niepełnosprawnych (BON).

Podstawowe formy pomocy BON dla studentów niepełnosprawnych uporządkowane zostały według kryterium wyznaczanego przez rodzaj niepełnosprawności.

 

Usługi dla osób niewidomych i słabowidzących

Centrum Komputerowe dla Studentów Niepełnosprawnych

W celu przygotowywania prac pisemnych na potrzeby związane z procesem studiowania, jak również w celu czytania niezbędnej literatury lub wyszukiwania informacji w Internecie, osoby z niepełnosprawnością wzrokową mogą korzystać z Centrum Komputerowego dla Studentów Niepełnosprawnych. W Centrum znajduje się 10 stanowisk komputerowych ze skanerami i specjalistycznym oprogramowaniem, które umożliwiają pracę z tekstem. Osoby słabowidzące mogą korzystać z powiększalników oraz programów powiększających. Komputery w centrum są również wyposażone w oprogramowanie udźwiękawiające i syntezę mowy oraz linijki brajlowskie.

Na serwerze Centrum gromadzona jest literatura w postaci plików tekstowych. Studenci mają możliwość zdalnego przeglądania zeskanowanych pozycji, poprzez zakładane w Centrum konta intranetowe. W ten sposób uzyskują zdalny dostęp do już szerokiej gamy literatury, którą mogą czytać i przeglądać w dowolnym miejscu z dostępem do Internetu. Pracownicy Centrum udzielają również wsparcia w formatowaniu dokumentów oraz obsługi specjalistycznych programów komputerowych, zainstalowanych w pracowni.

 

Biblioteka Książki Cyfrowej

Potrzebne w procesie studiowania książki i artykuły, których nie ma w katalogu, można zamówić w Bibliotece Książki Cyfrowej. Studenci mogą wybierać spośród następujących form pracy z tekstem:

  • nagranie audio (udostępniane na płytach CD),
  • książka w postaci pliku tekstowego, którą można czytać przy pomocy komputera wyposażonego w specjalistyczne oprogramowanie (udźwiękawiające lub powiększające),
  • książka przygotowana w formacie DAISY,
  • wydruk w brajlu,
  • wydruk w druku powiększonym.

W celu zamówienia odpowiedniej formy materiałów należy wypełnić formularz dostępny na stronie http://www.bon.uw.edu.pl/ i wysłać go mailowo lub przynieść osobiście do BON. W odpowiedzi na zamówienie, pracownik Ośrodka Adaptacji Materiałów określi przybliżony czas oczekiwania na przygotowanie zamówionej pozycji.

 

Przygotowywanie materiałów w wersji elektronicznej

Elektroniczny zapis książki lub innego dokumentu w formie pliku tekstowego umożliwia osobie z niesprawnością narządu wzroku dostęp do tekstu w dwojaki sposób: wydruk w brajlu bądź wykorzystanie komputera z syntezatorem mowy lub monitora brajlowskiego.

W celu otrzymania książek i innych dokumentów w formie elektronicznych plików tekstowych publikacja musi zostać przepisana (jest to rozwiązanie stosowane niezmiernie rzadko) lub zeskanowana przy pomocy zwykłego skanera oraz programu rozpoznającego druk. W ten sposób obrazy kolejnych stron są przekazywane do komputera, a następnie tekst jest rozpoznawany i zapisywany do plików tekstowych.

 

Druk w brajlu

Pismo Braille’a, jeszcze kilkanaście lat temu stanowiło jedyną formę zapisu, pozwalającego osobie niewidomej na samodzielne czytanie i pisanie. Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych posiada wyposażenie niezbędne do przygotowywania wysokiej jakości wydruków w brajlu. Z brajlowskich tekstów mogą korzystać nie tylko studenci niewidomi, ale także nauczyciele akademiccy, którzy w prowadzonych przez siebie grupach mają studentów, korzystających z brajla.

 

Druk o zmienionej wielkości czcionki

Druk o zmienionej wielkości czcionki jest usługą, umożliwiającą osobom słabowidzącym czytanie potrzebnych im materiałów. Polega on na stosowaniu w materiałach drukowanych większej czcionki. Jej wielkość zależy zarówno od ostrości wzroku, jak i wielkości pola widzenia osoby słabowidzącej. W materiałach zachowywany jest także niezbędny kontrast między tłem i drukiem. Ważne jest również, aby stosowane rozwiązania graficzne nie zaburzały czytelności i przejrzystości dokumentu.

 

Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego (BUW)

Regulamin korzystania ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej pozwala osobom, których niesprawność uniemożliwia samodzielną pracę z tekstem czarnodrukowym na wypożyczanie pozycji dostępnych jedynie nauczycielom akademickim. Istnieje możliwość kserowania lub skanowania potrzebnych fragmentów tekstu.

W Bibliotece Uniwersyteckiej powstały stanowiska pracy dla osób z niesprawnością wzrokową. Dostępne są powiększalniki telewizyjne oraz komputery z przystawkami mówiącymi i skanerami.

 

Wypożyczalnia Przenośnego Specjalistycznego Sprzętu Komputerowego i Elektronicznego.

W celu stworzenie możliwości samodzielnego robienia notatek na zajęciach, utworzyliśmy dla studentów z niesprawnościami wzrokowymi, słuchowymi lub z niesprawnymi rękoma – Wypożyczalnię Przenośnego Specjalistycznego Sprzętu Komputerowego i Elektronicznego. Studenci i pracownicy mogą wypożyczyć następujące elektroniczne urządzenia przenośne:

  • notebooki,
  • programy udźwiękawiające Window-Eyes i Jaws,
  • notesy brajlowskie (Braille Lite 40),
  • notesy mówiące (Braille 'n Speak, Kajetek),
  • monitor brajlowski,
  • programy powiększające Zoom Text,
  • alternatywne klawiatury,
  • HeadMouse,
  • MyszOnki,
  • systemy e-Beam sczytujące zapis z białych tablic do komputera,
  • systemy FM, wspomagające słyszenie.

 

Usługi dla osób z niesprawnością ruchową

Likwidacja barier środowiska fizycznego: architektonicznych oraz transportowych (dostosowanie struktur administracyjnych i organizacyjnych uczelni oraz zapewnienie usług specjalistycznych). Obecnie UW posiada 13 w pełni zaadoptowanych budynków oraz 15 częściowo zaadaptowanych, 2 Domy studenckie, Bibliotekę Uniwersytecką oraz stołówkę. Z myślą o potrzebach osób z niesprawnością narządu ruchu instalowane są dźwigi osobowe, podnośniki, budowane podjazdy, dostosowanie korytarze, drzwi, przystosowanie sal wykładowych oraz łazienki, dostosowanie pokoi w domach studenckich. Przygotowywany jest również teren wokół uczelni poprzez likwidowanie krawężników, wyznaczanie miejsc parkingowych wokół uczelni. Dwa autobusy, przystosowane do przewozu osób, poruszających się na wózkach, bezpłatnie dowożą studentów z miejsca zamieszkania na zajęcia akademickie. W roku akademickim 2006/2007 z transportu korzystało 40 studentów przez 7 dni w tygodniu. W budynkach niedostosowanych architektonicznie studenci mogą liczyć na pomoc w postaci zamiany sal, a także na pomoc asystentów zatrudnionych w BON, którzy są odpowiedzialni za bezpieczne przemieszczenie się studenta na wybraną kondygnację.

 

Usługi dla osób z niesprawnością słuchową

Studenci niesłyszący i słabosłyszący mogą liczyć na pomoc w pozyskiwaniu notatek z wykładów i ćwiczeń. W salach wykładowych w jednym z budynków, gdzie najczęściej odbywają się wykłady, jest zainstalowany stacjonarny system FM Solaris, który, współpracując z aparatami słuchowymi, wspomaga słyszenie. Ponadto studenci mogą wypożyczyć przenośne systemy FM Solaris podczas korzystania z sal, gdzie nie ma zainstalowanych pętli indukcyjnych.

Dodatkową pomocą dla tej grupy studentów jest nauka języka angielskiego prowadzona w małych grupach. Uniwersytet zapewnia również pomoc tłumaczy migowych w trakcie zajęć.

 

Usługi dla osób z chorobami psychicznymi oraz dla osób przewlekle chorych

Biuro oferuje pomoc w trakcie trwania studiów osobom przewlekle chorym i z zaburzeniami psychicznymi. Są to osoby z chorobami nowotworowymi, z cukrzycą, z wadami serca i wadami układu krążenia, chore na AIDS, ze stwardnieniem rozsianym, z głębokimi nerwicami i schorzeniami neurotycznymi. Formy działania są dostosowane do indywidualnych potrzeb studenta i z nim uzgadniane. Do najczęściej stosowanych należą:

  • zmiany formy uczestnictwa w zajęciach poprzez: zwiększenie dopuszczalnej absencji, zmianę trybu odbywania zajęć, zmianę sposobu sprawdzania wiedzy,
  • zmiany sposobu organizacji sesji egzaminacyjnej,
  • opiniowanie wniosków dotyczących urlopów okolicznościowych ze względów zdrowotnych.

Warunkiem uzyskania pomocy jest podjęcie i kontynuacja specjalistycznego leczenia. Chcąc wyjść naprzeciw potrzebom stale rosnącej grupie studentów z zaburzeniami i chorobami psychicznymi, od września 2006 r. zostały uruchomione stałe dyżury lekarza psychiatry i psychologów, podczas których studenci mogą uzyskać fachową poradę, dotyczącą ich problemów.

 

Kształtowanie postaw wobec niesprawności

Proces studiowania osoby niepełnosprawnej lub przewlekle chorej na naszej Uczelni traktujemy jako realizację prawa i jednocześnie zobowiązanie do jego właściwej organizacji. Rozumiemy chorobę, niesprawność jako czynnik, który można całkowicie lub w znacznym stopniu zniwelować, odpowiednio organizując elementy środowiska zewnętrznego, w tym wypadku szeroko rozumianego procesu dydaktycznego.

Nieustannie towarzyszy nam świadomość, iż obecna oferta Uniwersytetu nie zaspakaja jeszcze w pełni wszystkich potrzeb niepełnosprawnych kandydatów, studentów i pracowników. Mamy jednak nadzieję, że otwartość naszego spojrzenia, wypracowywanie i poszukiwanie nowych rozwiązań, pozwoli na dostosowanie tej płaszczyzny, która łączy daną osobę ze społecznością akademicką na naszej Uczelni. Stale rosnąca liczba studentów naszej uczelni pokazuje, że jest to właściwy kierunek.