Kinga Andrzejewska, BON UW

CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU „PER LINGUAS MUNDI AD LABOREM (PRZEZ JĘZYKI ŚWIATA DO PRACY)”

„Per linguas mundi ad laborem (Przez języki świata do pracy)” projektem Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL

Głównym celem Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL (IW EQUAL) jest wypracowywanie rozwiązań w zakresie walki z dyskryminacją na rynku pracy.Program funkcjonuje w ramach Europejskiej Strategii Zatrudnienia oraz wspomaga Europejską Strategię Integracji Społecznej. Program realizowany jest jednocześnie w 25 krajach Unii Europejskiej, co ułatwia realizację jego celów poprzez współpracę międzynarodową. Projekty IW EQUAL finansowane są ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz budżetów państw członkowskich.

Podstawową cechą, wyróżniającą IW EQUAL spośród innych programów Europejskiego Funduszu Społecznego, jest jej eksperymentalny charakter. Innowacyjność programu pozwala na wypracowanie i testowanie nowych sposobów wyrównywania szans, niwelowania nierówności oraz eliminowania wszelkich przejawów dyskryminacji na rynku pracy zarówno wobec osób zatrudnionych, jak i poszukujących pracy.

Kolejną cechą wyróżniającą program jest forma działania oparta na zasadzie partnerstw krajowych i ponadnarodowych. Pozwala ona na wymianę pomysłów i obserwacji, doświadczeń oraz sprawdzonych wzorców działania pomiędzy różnymi instytucjami zarówno w wymiarze krajowym, jak i międzynarodowym.

W Polsce Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL jest obecna od 2004 r., a realizowane projekty wybrane zostały w drodze konkursu. Prace w programie składają się z 3 etapów nazywanych Działaniami. W trakcie Działania 1 ukształtowały się Partnerstwa na rzecz Rozwoju, zaangażowane w przeprowadzenie konkretnego projektu, i przygotowana została baza do jego realizacji. Główną fazę realizacji projektu stanowi Działanie 2, natomiast Działanie 3 służy upowszechnianiu wypracowanych rezultatów.

Miernikiem skuteczności programu EQUAL ma być nie tyle liczba beneficjentów objętych wsparciem, ile jakość wypracowanych innowacyjnych rozwiązań w zakresie wspierania rynku pracy, które mogą zostać wprowadzone do powszechnego zastosowania.

Zakres PIW EQUAL obejmuje pięć obszarów, zwanych Tematami. Projekt „Per linguas mundi ad laborem (Przez języki świata do pracy)” realizowany jest w ramach Tematu A, którego założeniem jest promowanie rynku pracy otwartego dla wszystkich poprzez ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy osobom, mającym trudności z integracją lub reintegracją. Podstawowym celem projektu jest opracowanie rozwiązań, wspierających osoby z niesprawnością wzrokową we włączaniu się do otwartego rynku pracy poprzez wypracowanie, przetestowanie i upowszechnienie efektywnego systemu uzyskiwania umiejętności językowych. Jednocześnie, podejmowane w projekcie działania w zakresie doradztwa zawodowego mają ułatwić integrację tej grupy i kształtowanie ich aktywnych postaw na rynku pracy.

Zakładany cel projektu osiągany był w następujących etapach:

  1. Określenie aktualnego stanu systemu kształcenia językowego osoby z dysfunkcją wzroku i sposobu przygotowywania materiałów dydaktycznych oraz identyfikacja potrzeb w tym zakresie,
  2. Przygotowanie kadry specjalistów do pracy z osobami z dysfunkcją wzroku – lektorów języka angielskiego (poprzez studia podyplomowe) oraz doradców zawodowych (poprzez szkolenia specjalistyczne),
  3. Utworzenie Ośrodków Adaptacji Pomocy Tyflodydaktycznych, przygotowujących materiały dydaktyczne, w tym podręczniki i materiały pomocnicze do nauczania języka angielskiego,
  4. Utworzenie Ośrodka Doradztwa Zawodowego dla osób z dysfunkcją wzroku,
  5. Zorganizowanie bezpłatnych, intensywnych kursów języka angielskiego dla osób z dysfunkcją wzroku, zakończonych egzaminem certyfikującym.

Beneficjentami ostatecznymi projektu są:

  • osoby z dysfunkcją wzroku, biorące udział w kursach językowych oraz korzystające z doradztwa zawodowego,
  • słuchacze studiów podyplomowych,
  • doradcy zawodowi.

Te dwie ostatnie grupy beneficjentów, po uzyskaniu wsparcia w projekcie, stały się również jego pracownikami.

Ze względu na krótki czas trwania Działania 2, niektóre z wymienionych etapów przeprowadzone zostały równocześnie (umowa o Dofinansowanie Działania 2 została podpisana w lutym 2006 r., zakończenie działań przewidziane jest na 31.03.2008 r.). Z jednej strony powodowało to napięty harmonogram działań i wymagało dużych umiejętności zarządzania, z drugiej zaś pozwalało na bieżącą weryfikację przyjętych rozwiązań. Równocześnie złożoność i współzależność pomiędzy poszczególnymi zadaniami powodowała konieczność ścisłej współpracy pomiędzy instytucjami realizującymi projekt.

 

Partnerstwo „Per linguas mundi ad laborem (Przez języki świata do pracy)”

Projekt jest realizowany pomiędzy grupą instytucji, tworzących Partnerstwo na Rzecz Rozwoju „Per linguas mundi ad laborem (Przez języki świata do pracy)”, w którego skład wchodzą:

  • Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) – Administrator,
  • Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (APS),
  • Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (KUL),
  • Polski Związek Niewidomych (PZN),
  • Uniwersytet Warszawski (UW).

 

Główne elementy projektu

Określenie aktualnego stanu edukacji językowej osób z niesprawnością wzrokową

W początkowym etapie realizacji projektu, przeprowadzone zostały badania na temat nauczania języków obcych osób z dysfunkcją wzroku oraz sposobów adaptacji pomocy dydaktycznych. Specjaliści z Akademii Pedagogiki Specjalnej przeprowadzili badania, dotyczące sposobów adaptacji materiałów dydaktycznych do nauczania języków obcych osób z niesprawnością wzrokową. Teren badań stanowiły ośrodki szkolno–wychowawcze dla osób niewidomych i słabowidzących oraz wybrane szkoły integracyjne i ogólnodostępne, do których uczęszczają uczniowie niewidomi i słabowidzący. Prezentacja metod adaptacji, stosowanych w tych placówkach, została zawarta w publikacji „Adaptacja pomocy w nauce języków obcych osób niewidomych i słabowidzących” pod redakcją K. Czerwińskiej. Ponadto, wykonane zostały badania ankietowe na temat dostępności kursów językowych, organizowanych przez szkoły językowe dla osób z dysfunkcją wzroku.

Dodatkowo, Polski Związek Niewidomych, jako organizacja skupiająca osoby z niesprawnością wzroku, zidentyfikował potrzeby i stopień zainteresowania nauką języków obcych wśród osób z dysfunkcją wzroku.

 

Wytyczne do adaptacji materiałów dydaktycznych

Przed podjęciem adaptacji podręczników do języka angielskiego, Uniwersytet Warszawski przygotował wytyczne do adaptacji materiałów do wersji powiększonej i brajlowskiej. Wytyczne zostały przetestowane i uzupełniane podczas całego, ponad półrocznego, procesu adaptacji podręczników Going for Gold. Ponadto, w 2. połowie 2007 r. Uniwersytet Warszawski podjął się zadania adaptacji podręczników z różnych dziedzin w celu stworzenia bardziej uniwersalnych wytycznych, które mogłyby stanowić istotną pomoc dla nauczycieli różnych dziedzin.

 

Ośrodki Adaptacji Pomocy Tyflodydaktycznych i adaptacja podręczników

Na uczelniach uczestniczących w projekcie stworzono Ośrodki Adaptacji Pomocy Tyflodydaktycznych. Ich głównym zadaniem było przygotowanie materiałów dydaktycznych do nauczania j. angielskiego, które były wykorzystywane podczas prowadzonych w projekcie kursów językowych. W ramach projektu został zaadaptowany podręcznik wydawnictwa Longman, Going for Gold coursebook i language maximiser (podręcznik i ćwiczenia) na poziomach pre–intermediate, intermediate i upper intermediate (New first certificate Gold). Adaptacja została przeprowadzona wg następującego podziału:

  • adaptacja podręcznika na poziomie pre–intermediate do druku powiększonego – Uniwersytet Warszawski,
  • adaptacja podręcznika na poziomie pre–intermediate do wersji brajlowskiej – Akademia Pedagogiki Specjalnej,
  • adaptacja podręcznika na poziomie intermediate do wersji brajlowskiej i powiększonej – Uniwersytet Warszawski,
  • wersja DAISY podręczników z poziomu pre–intermediate i intermediate – Uniwersytet Warszawski,
  • adaptacja brajlowska poziomu upper intermediate – Katolicki Uniwersytet Lubelski (który przygotowywał także materiały w postaci grafiki dotykowej).

Dodatkowo, już w trakcie trwania kursów, pojawiła się potrzeba przygotowania podręcznika na poziomie podstawowym, w związku z czym, Uniwersytet Warszawski podjął się adaptacji brajlowskiej podręcznika Total English Elementary, wydawnictwa Longman. Do podręczników na poziomie pre–intermediate i intermediate powstały również testy osiągnięć, opracowane przez Uniwersytet Warszawski.

 

Portal Ośrodka Adaptacji Materiałów Dydaktycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Przy Ośrodku Adaptacji Materiałów Dydaktycznych Uniwersytetu Warszawskiego powstał portal internetowy stanowiący punkt konsultacyjny dla nauczycieli pracujących z uczniami z niesprawnością wzrokową (www.adaptacje.uw.edu.pl). Portal jest kompetentnym źródłem wiedzy o funkcjonowaniu osób z dysfunkcją wzroku, metodach nauczania i adaptacji materiałów. W wyniku działalności portalu poznaliśmy, z jak ogromnym brakiem zaadaptowanych podręczników boryka się polska szkoła.

 

Kształcenie nauczycieli języka angielskiego, pragnących podjąć pracę z osobami z dysfunkcją wzroku

W celu przygotowania nauczycieli języka angielskiego do pracy z osobami z dysfunkcją wzroku, na Uniwersytecie Warszawskim i Katolickim Uniwersytecie Lubelskim zostały przeprowadzone 3–semestralne studia podyplomowe. Studia ukończyły 23 osoby. Program studiów obejmował zagadnienia związane ze specyfiką funkcjonowania osób niewidomych i słabowidzących w życiu codziennym, dydaktykę i metodykę nauczania języka angielskiego osób z dysfunkcją wzroku, wzbogacone obserwacją zajęć w szkołach specjalnych oraz prowadzeniem zajęć samodzielnie przez słuchaczy podczas organizowanych w ramach projektu kursów języka angielskiego. Istotnym aspektem studiów były zajęcia związane z obsługą komputera przez osoby z dysfunkcją wzroku i adaptacją do ich potrzeb materiałów dydaktycznych.

Ponadto, w ramach działań Uniwersytetu Warszawskiego wydana została publikacja A. Piskorskiej, T. Krzeszowskiego i B. Marka „Uczeń z dysfunkcją wzroku na lekcji angielskiego – wskazówki metodyczne dla nauczycieli”. Praca stanowi specjalistyczny poradnik w zakresie metod i technik nauczania języka angielskiego osób niewidomych i słabowidzących.

 

Kursy języka angielskiego

Zarówno w Warszawie, jak i w Lublinie został przeprowadzony bezpłatny kurs języka angielskiego dla osób z dysfunkcją wzroku. Kurs warszawski ukończyło 60 osób, natomiast lubelski - 24 osoby. Organizacja kursów w Warszawie spoczywała na Polskim Związku Niewidomych przy udziale Uniwersytetu Warszawskiego (w zakresie nadzoru metodycznego i zaopatrzenia w materiały), zaś kursy w Lublinie zorganizował Katolicki Uniwersytet Lubelski. Lektorami na kursach byli słuchacze studiów podyplomowych, organizowanych w projekcie.

Kursy zostały przeprowadzone w trybie stacjonarnym (2 edycje, każda po 240 godz. zajęć) – dla osób z Warszawy i Lublina oraz najbliższych okolic tych miast, a także w trybie intensywnych kursów wakacyjnych (120 godz. zajęć), w których miały możliwość wziąć udział osoby z całej Polski.

Jednocześnie, Polski Związek Niewidomych i Katolicki Uniwersytet Lubelski zakupił sprzęt, umożliwiający założenie pracowni komputerowych, dostosowanych do potrzeb osób z dysfunkcją wzroku (łącznie 20 stanowisk). Zaplecze tych nowocześnie wyposażonych pracowni pozwoliło wykorzystać materiały dydaktyczne w wersji elektronicznej.

 

Ośrodki Doradztwa Zawodowego

Istotne wsparcie dla beneficjentów ostatecznych stanowiło opracowanie i wdrożenie systemu doradztwa zawodowego dla osób z dysfunkcją wzroku. Polski Związek Niewidomych i Katolicki Uniwersytet Lubelski zorganizowali Ośrodki Doradztwa Zawodowego. W ramach Ośrodka zatrudniono 6. specjalistów z zakresu planowania rozwoju zawodowego, którzy przed rozpoczęciem pracy w projekcie zostali przeszkoleni pod kątem specyfiki współpracy z osobami z dysfunkcją wzroku. W Ośrodkach Doradztwa Zawodowego kursanci otrzymywali wsparcie indywidualnie dzięki bezpośredniej opiece doradcy zawodowego, który pomagał zaplanować ścieżkę ich rozwoju zawodowego oraz wspierał w bieżących sprawach. Jednocześnie kursanci mieli możliwość wzięcia udziału w warsztatach i szkoleniach, poszerzenia swojej wiedzy i umiejętności, które pozwolą im aktywnie włączać się w nurt codziennego życia, edukacji i pracy zawodowej.

 

Szkolenia komputerowe

W celu podniesienia umiejętności komputerowych kursantów zorganizowano szkolenia komputerowe. W ramach warszawskiej edycji kursów językowych szkolenia przeprowadził Uniwersytet Warszawski, natomiast lubelskiej - Katolicki Uniwersytet Lubelski. Zdobycie nowych umiejętności w zakresie obsługi komputera stało się ułatwieniem w nauce podczas kursów językowych oraz zwiększyło konkurencyjność przeszkolonych osób na otwartym rynku pracy.

 

Certyfikacja językowa

Uwieńczeniem udziału w kursach językowych było zdanie przez 63 osoby egzaminów certyfikujących. Testy biegłości językowej zgodne ze standardami Rady Europy zostały opracowane przez Uniwersytet Warszawski. Przeprowadzenie egzaminów wśród zainteresowanych kursantów należało także do zadań UW.

 

Ewaluacja projektu

W celu podsumowania podjętych działań przeprowadzono badania ewaluacyjne, które pomogą ocenić wypracowane rozwiązania. Ma to ułatwić ich zastosowanie w przyszłości.

 

Współpraca ponadnarodowa

Na poziomie ponadnarodowym Partnerstwo „Per linguas mundi ad laborem (Przez języki świata do pracy)” nawiązało współpracę z Partnerstwem Ponadnarodowym VISION = E3 (brytyjsko – czesko – słowacko – polskim) oraz Partnerstwem Ponadnarodowym New Ways for Disabled in Europe – NWDE (włosko – grecko – polskim).

Celem współpracy międzynarodowej było wzmocnienie zasady innowacyjności oraz podniesienie efektywności działań krajowych poprzez wymianę doświadczeń, wspólne wypracowywanie rozwiązań i wykorzystanie sprawdzonych praktyk, stosowanych w krajach członkowskich Unii Europejskiej w zakresie zatrudniania osób niesprawnych wzrokowo, porównania systemów i struktur wsparcia oraz stosowanych ram prawnych.

W wyniku współpracy ponadnarodowej w ramach Partnerstwa NWDE powstała publikacja „Good Practices In Rahabilitation of Persons with Disabilities Italy–Poland–Greece” pod redakcją D. Apostolos, K. Czerwińskiej i J. Kuczyńskiej-Kwapisz. Opracowanie publikacji ze strony polskiej było nadzorowane przez Akademię Pedagogiki Specjalnej.