Tu jesteś:Strona główna arrow Poradnik dla rodziców arrow Czy twój przedszkolak dojrzał do rozpoczęcia nauki?
Czy twój przedszkolak dojrzał do rozpoczęcia nauki?

 

CZY TWÓJ PRZEDSZKOLAK DOJRZAŁ DO ROZPOCZĘCIA NAUKI? zdjęcie dzieci w klasie

Opracowanie: Beata Maculewicz, tyflopedagog, pedagog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Legionowie

 

Specyficzne obowiązki sześciolatka, tego „jeszcze nie ucznia” wynikają z jego usytuowania w tzw. „punkcie zerowym”- między zabawą a nauką oraz między przedszkolem a szkołą. Przy czym nie znaczy to, że w szkole przestanie go w ogóle interesować zabawa, ale począwszy od klasy pierwszej punkt ciężkości zacznie stopniowo przesuwać się z zabawy w kierunku nauki. Pomost, na którym znajduje się sześciolatek, musi być podtrzymywany za pomocą wyjątkowo inteligentnych zabiegów pedagogicznych ze strony zarówno rodziców, jak i nauczycieli. Jego konstrukcję trzeba stale wzmacniać przez właściwą współpracę nauczycieli przedszkola z rodzicami, ukierunkowaną na ciągłe stymulowanie rozwoju psychofizycznego dzieci.W okresie przejściowym do pełnego i harmonijnego rozwoju psychofizycznego i przygotowania się do roli ucznia w szkole dziecko potrzebuje zrozumienia, czułości i miłości płynących z tych dwóch podstawowych środowisk- z domu i z zerówki. Taka postawa dorosłych (głównie rodziców i nauczycieli), dzięki której w dziecku w naturalny sposób rozbudzana jest spontaniczna chęć poznawania nowych rzeczy, pozwala na wytworzenie w dziecku poczucia własnej wartości. W rozwoju psychofizycznym sześciolatka istotne jest  bowiem  to, żeby w sytuacjach nowych i przez to jeszcze zbyt trudnych dla niego miało ono poczucie, że jest bezpieczne i kochane. Umacnia to jego wiarę we własne możliwości i wzbudza zaufanie do samego siebie. Tym bardziej, że dziecko w tym okresie zaczyna coraz częściej napotykać różnego rodzaju trudności związane z uczeniem się. Dlatego można i trzeba wykorzystać ten okres do rozbudzenia jego ambicji, wytrwałości, wysiłku woli, gdyż zarówno przejście z przedszkola do szkoły, jak i pierwsze lata nauki stanowią wyjątkowo trudne okresy.

Gdy uważnie wsłuchamy się w największe pragnienia sześciolatka, to z całą pewnością usłyszymy: „pomóż mi to zrobić samodzielnie, nie wyręczaj mnie, ale i nie wyśmiewaj mych niezręczności”. Dlatego apeluję do rodziców i nauczycieli, aby towarzyszyli dzieciom w ich rozwoju. Rodzice muszą zdawać sobie sprawę, że niektórym dzieciom niezbędna będzie ich pomoc (nie wyręczanie), czy choćby słowne wsparcie w rodzaju: „Jak się jeszcze trochę postarasz, to na pewno ci się uda”.

 Problem przygotowania dziecka do nauki szkolnej można rozpatrywać w aspekcie długofalowym (obejmującym okres stymulacji rozwojowej od urodzenia aż do końca wieku przedszkolnego) oraz w aspekcie oddziaływań bezpośrednich  (czyli dokonujących się w ostatnim roku poprzedzającym naukę, tj. w okresie edukacji przedszkolnej w tzw. zerówce, a nawet w ostatnich miesiącach przed przekroczeniem progu szkolnego).

Chciałabym skoncentrować się głównie na omówieniu problematyki dojrzałości szkolnej w tym drugim aspekcie, czyli na tzw. zerówce. A jest to dość ciekawy i dynamicznie przebiegający okres, gdyż nagle wokół dziecka, mającego niedługo iść do szkoły, tworzy się atmosfera szczególnego zainteresowania. Rodzice  przeżywają  bowiem fakt, że ich dziecko „wydoroślało”, że całkowicie zmieni się jego środowisko, a szkoła, w której codziennie będzie przebywać kilka godzin, stawiać mu będzie coraz to nowe wymagania. Dziecko, wchodząc w tę nową szkolną społeczność, musi  więc umieć się jej podporządkować. W chwili podjęcia obowiązków szkolnych powinno już potrafić z zainteresowaniem i wytrwałością wykonywać wyznaczone mu zadania. Rozpoczęcie nauki szkolnej to przecież nie tylko gotowość do zdobywania wiedzy, ale również do wzięcia na siebie wielu obowiązków, takich jak: punktualne przychodzenie do szkoły, pamiętanie o worku z  kapciami, , zapakowanie do tornistra potrzebnych zeszytów, książek i innych szkolnych przyborów, wyjęcie w klasie tylko tego, co jest potrzebne na danej lekcji, pamiętanie, co jest zadane do domu i wykonywanie tych prac, a przede wszystkim- stałe skupianie uwagi podczas zajęć lekcyjnych.

Udany, dobry start szkolny jest niezwykle ważny dla dalszego powodzenia każdego ucznia. Sukcesy szkolne natomiast zależą w dużym stopniu od przedszkolnego przygotowania dziecka do nauki i od stanu jego „psychofizycznego wyposażenia” w momencie jej rozpoczynania. Wiadomo, iż dziecko może z powodzeniem rozpocząć i kontynuować naukę szkolną w kl. I wówczas, gdy istnieje względna równowaga między jego możliwościami  a  wymaganiami szkoły.

Gotowość dziecka (odpowiedni poziom rozwoju fizycznego, procesów psychicznych: poznawczych, emocjonalno- motywacyjnych i społecznych) do tego, by mogło sprostać wymaganiom i być podatne na systematyczne nauczanie i wychowanie zwane jest „dojrzałością  szkolną” (wg S. Szumana).

Dziecko, które jest dojrzałe do szkoły, charakteryzuje się odpowiednimi właściwościami (są one określane m. in. przez psychologów i  pedagogów) omówionymi poniżej.

Dojrzałość szkolna w zakresie rozwoju fizycznego.

  • Dziecko powinno mieć powyżej 120 cm wzrostu, ważyć powyżej 23 kg  ( te parametry idą w parze z twardością kośćca, siłą mięśni, ogólną odpornością na zmęczenie i odpornością organizmu na choroby; do tych wartości dopasowana jest wielkość ławek). Ewentualne wady powinny być zdiagnozowane i korygowane.
  • Rozwój ruchowy dziecka powinien charakteryzować się koordynacją ruchów, zdolnością utrzymywania równowagi, zwinnością ruchów na tyle, by dziecko bezpiecznie poruszało się wśród innych dzieci na terenie szkoły oraz mogło przez doświadczenia ruchowe poznawać stosunki przestrzenne. W przypadku dzieci niewidomych  nie ma takich wymagań, ponieważ one dopiero w początkowym etapie edukacji rozpoczynają naukę orientacji przestrzennej (wdrażanie do poruszania się z białą laską).
  • Ruchy rąk (zależne m. in. od stopnia skostnienia nadgarstka) powinny być  sprawne  na tyle, by umożliwić odpowiedni poziom rysowania, pisania drobnych elementów w linijkach; ruchy powinny być skoordynowane i płynne (od tego zależy tempo pisania i odporność ręki na zmęczenie); odpowiedni poziom koordynacji wzrokowo- ruchowej umożliwia wykonywanie precyzyjnych czynności. Od dzieci niewidomych nie wymaga się umiejętności pisania, natomiast bardzo zalecane jest wyrabianie sprawności i „siły” rąk oraz całej obręczy barkowej ze względu na specyfikę użytkowania tabliczki i maszyny brajlowskiej.

Dojrzałość szkolna w zakresie procesów poznawczych.

  • Dziecko powinno umieć skupiać uwagę przez około 30 minut, powinno w pewnym zakresie samo sterować uwagą (tzw. uwaga dowolna), powinno umieć podporządkować uwagę poleceniom nauczyciela.
  • Pamięć dziecka powinna charakteryzować się pewnym stopniem trwałości, dziecko powinno umieć sterować procesem zapamiętywania (tzw. pamięć dowolna), zakres pamięci i tempo zapamiętywania powinny być stosunkowo duże.
  • W procesie spostrzegania wzrokowego dziecko powinno dokonywać analizy i syntezy znaków graficznych na tyle, by różnicować nie tylko same elementy liter (np. „kółko” i „laseczka”), ale i zależności między elementami ( „laseczka” przed „kółkiem” to litera „p”, za „kółkiem”- „d”, a jeszcze w grę wchodzą stosunki ilości, wielkości, relacje prawo- lewo, góra- dół itp.). Dziecko powinno spostrzegać, organizować i rozumieć otaczającą je rzeczywistość.
  • W spostrzeganiu słuchowym dziecko powinno odróżniać nie tylko poszczególne głoski, ale i stopień ich dźwięczności, czas trwania, kolejność itp.- czyli dobrze wykonywać czynności analityczno- syntetyczne (np. słuchowo odróżniać p od b, d od t, si od ś, s od sy itp.). Powinno słuchowo różnicować rymy i rytm mowy. Od tych umiejętności zależy opanowanie techniki pisania i czytania. Dodatkowo od treningu w tym zakresie zależy także dobra kompensacja braku wzroku u dziecka niewidomego.
  • Myślenie dziecka powinno charakteryzować się umiejętnością operowania informacjami tak, by możliwe stało się rozumienie prostych pojęć, prostych zasad, prawidłowości; by dziecko zaczęło wnioskować, by wiązało informacje na zasadach logicznych (w klasach I- szych oprócz pojęcia liczby i działań na liczbach wprowadza się zbiory i związane z nimi różne pojęcia należnościowe). Dziecko powinno mieć i rozumieć informacje na tyle, by móc korzystać z wyjaśnień i uwag nauczyciela (np. informacja o najbliższym otoczeniu, czasie, przestrzeni itp.).
  • Mowa dziecka powinna pełnić już funkcję komunikatywną, dziecko może więc porozumiewać się mową wiązaną, mieć odpowiednio duży zasób słów i znać wiele pojęć na tyle, by korzystać z poleceń i komentarzy nauczyciela oraz rozumieć czytane teksty. Powinno prawidłowo wymawiać głoski, by je prawidłowo analizować i syntetyzować w procesie nauki pisania i czytania.

Dojrzałość szkolna w zakresie emocjonalno-motywacyjnym. (Zależy od niej w dużym stopniu funkcjonowanie dziecka w szkole i wyniki uczenia się).

  • Dziecko 7- letnie częściowo panuje nad emocjami- zaczyna powoli kontrolować emocje i uczucia.
  • Dzieci dojrzałe do szkoły zaczynają rozumieć i mają w pewnym zakresie poczucie obowiązku i odpowiedzialności za siebie (np. nie chce im się, ale ćwiczą czytanie, rysują, odrabiają lekcje itp.).
  • Dzieci dojrzałe do szkoły próbują pokonywać trudności, nie zniechęcają się tak szybko ( niedojrzałe- nie chcą rano wstać, nie chcą pisać, gdy nie mają na to ochoty, nie robią tego, czego nie lubią, nie rozumieją konieczności ćwiczeń ).
  • Dzieci dojrzałe lubią poznawać, dociekać, zaczynają się kształtować motywy poznawcze, ( dzieci niedojrzałe interesują się okazjonalnie na krótko nowymi treściami).
  • U dzieci stopniowo kształtują się uczucia społeczne ( współczucie, przyjaźń i inne).

Dojrzałość szkolna w zakresie rozwoju społecznego. Poczucie przynależności do grupy- klasy szkolnej- dzięki niemu, uwagi skierowane do całej klasy dziecko odnosi także do siebie ( umożliwia to funkcjonowanie dzieci w systemie klasowo- lekcyjnym).

  • Dzieci dojrzałe w tym zakresie do szkoły zaczynają rozumieć zasady i normy społeczne i stają się zdolne do ich stosowania i przyswajania.
  • Zmniejsza się dziecięcy egocentryzm na rzecz motywów prospołecznych.
  • Dzieci uczą się współżycia z innymi dziećmi.
  • Dzieci stają się zdolne do porównywania siebie z innymi, co prowadzi do powstawania tzw. samooceny (kim jestem, na co mnie stać, jaki jestem w relacjach z innymi).

Obecnie dojrzałość szkolną osiąga około 60- 70% dzieci idących do szkoły. Pozostałe 30-40% to dzieci z niepełną dojrzałością szkolną lub dzieci nieco wolniej rozwijające się. U tych ostatnich, zwykle po około 6 miesiącach nauki, następuje przyspieszenie rozwoju i dalej funkcjonują w szkole bez zbytnich problemów. Inne niedojrzałe dzieci napotykają na tak duże trudności w opanowaniu materiału szkolnego, że: u niektórych powstaje ogromny lęk przed niepowodzeniem, co z czasem przekształca się w nerwicę szkolną; inne zaś nie lubią szkoły, nie chcą się uczyć, stosowany przymus powoduje wagarowanie, ucieczki itp., bądź też ciągłe frustracje wywołują stan napięcia psychicznego, które najłatwiej rozładować poprzez agresję, tendencje do niszczenia itp.

Aby zapobiegać wyżej wymienionym niekorzystnym efektom braku dojrzałości dziecka do sprostania wymaganiom stawianym mu już na progu edukacji szkolnej, warto wiedzieć, jakie są realne oczekiwania wobec dziecka.   

Czy Twoje dziecko to potrafi?

  • Przy rozstaniu z opiekunem jest pogodne, nie płacze.
  • Łatwo nawiązuje kontakt z rówieśnikami i dorosłymi.
  • Umie zgodnie bawić się w grupie.
  • Umie czekać na swoją kolej.
  • Kończy rozpoczętą pracę, sprząta po sobie, myje ręce.
  • Zawiązuje sznurowadła, zapina guziki, zamki (dziecko niewidome zdobywa te umiejętności w początkowym etapie edukacji).
  • Słucha opowiadania, bajki, muzyki.
  • Podporządkowuje się poleceniom słownym i przestrzega norm postępowania.
  • Wie ile ma lat, zna swój adres, czym w pracy zajmują się rodzice.
  • Kolorując rysunek, nie wychodzi za linie. Umie narysować postać ludzką z zachowaniem proporcji, postać zawiera wszystkie elementy (nie dotyczy to dzieci, które ze względu na niepełnosprawność wzrokową nie mogą nie mogą kontrolować wzrokiem efektów swojej pracy).
  • Umie lepić z plasteliny, ciąć nożyczkami po linii prostej i krzywej.
  • Umie obchodzić się z przyrządami do rysowania, malowania, pisania (nie dotyczy to dzieci, które ze względu na niepełnosprawność wzrokową nie mogą nie mogą kontrolować wzrokiem efektów swojej pracy).
  • Opowiadając, np. co wydarzyło się na spacerze posługuje się zdaniami rozwiniętymi.
  • Prawidłowo wymawia wszystkie głoski, a wymowa jest poprawna pod względem gramatycznym.
  • Wyróżnia głoski na początku i na końcu wyrazu.
  • Dzieli zdanie na wyrazy, wyrazy na sylaby i głoski.
  • Różnicuje wyrazy dźwiękopodobne, np. półka-bułka, kura-góra, bada-pada.
  • Rozwiązuje proste zagadki.
  • Umie wymienić kilka różnic w pozornie takich samych  przedmiotach.
  • Czyta proste teksty.
  • Dobiera w pary przedmioty (lub obrazki - w przypadku dziecka słabowidzącego), klasyfikuje je według określonej zasady, np. owoce, pojazdy, zwierzęta.
  • Łączy zbiory wg określonej cechy, np. wielkość, kolor, kształt.
  • Przelicza przedmioty do 10, po przeliczeniu umie powiedzieć, ile ich jest.
  • Dodaje i odejmuje na konkretach w zakresie 10.
  • Odróżnia lewą stronę ciała od prawej.
  • Wskazuje lewą i prawą stronę osoby stojącej na wprost.
  • Składa pociętą na części widokówkę (nie dotyczy dzieci z dysfunkcją wzroku).
  • Odróżnia z otoczenia dźwięki, np. pojazdów, instrumentów, głosy zwierząt.
  • Odtwarza prosty układ rytmiczny wystukany przez dorosłego.
  • Wykonuje proste ćwiczenia gimnastyczne, uczestniczy w zabawach ruchowych.
  • Uczy się na pamięć wierszyków, rymowanek.
 W jaki sposób rodzice mogą pomóc dziecku w osiągnięciu dojrzałości szkolnej?

1. Zadbanie o wyrobienie w dziecku samodzielności (czynności samoobsługowe- mycie, ubieranie, dbałość o zabawki). Wyręczanie dziecka powinno następować wyłącznie w sytuacjach przerastających jego możliwości- zbyt częste wyręczanie prowadzi do wytworzenia bezradności w sytuacjach wymagających samodzielności.

2. Kształtowanie wytrwałości i systematyczności- należy przydzielić dziecku pewne obowiązki, zwracać uwagę, by doprowadzało do końca wcześniej rozpoczęte zadania, nagradzać przejawy aktywności dziecka i jego starania.

3. Uczenie prawidłowej wymowy- w kontakcie słownym z dzieckiem nie należy stosować błędnego wymawiania słów, nie naśladować mowy dziecięcej, nie używać „spieszczeń” i zdrobnień, gdyż nieprawidłowe wzorce utrwalają się powodując w następstwie poważne trudności w pisaniu.

4. Rozwijanie sprawności manualnej - od najmłodszych lat należy zachęcać dziecko do rysowania. Aby usprawnić rękę dziecko powinno mieć wiele możliwości doskonalenia jej.

Przydatnymi ćwiczeniami może być lepienie z plasteliny, wycinanie, manipulowanie, rzucanie i chwytanie piłki (np. dźwiękowej), budowanie z klocków, dopasowywanie klocków do odpowiednich otworów, czy też wydzieranie kawałków krepiny i zwijanie z nich kuleczek.

5.Wzbogacanie wiedzy o świecie, rozwijanie spostrzegawczości i zdolności myślenia.

6. Wyrabianie umiejętności słuchania, doskonalenie koncentracji uwagi poprzez rozwijanie zainteresowania książką- literatura dziecięca ma duży wpływ na rozwijanie mowy, myślenia i wyobraźni dziecka oraz wzbogacanie jego wiedzy. Ważne tu jest omawianie  z dzieckiem wspólnie przeczytanej lektury.

7. Rozbudzanie motywacji do uczenia się- nie należy zmuszać dziecka do ćwiczeń, krytykować czy ośmieszać, ale nagradzać i zachęcać do aktywności poprzez zapewnienie ciekawych, atrakcyjnych materiałów pomocniczych do nauki czytania, pisania i liczenia.

Miłość rodziców jest dla dziecka najważniejszym źródłem poczucia akceptacji i własnej wartości. Dlatego nie zatrzymujcie na wyjątkową okazję życzliwych słów w stosunku do dziecka rozpoczynającego naukę, ponieważ dla niego każdy dzień jest inny. Nie odkładajcie na później niczego, co może sprawić mu radość. Właśnie teraz, gdy rozpoczęło naukę, często mu mówcie, jak bardzo je kochacie i że jesteście dumni z tego, iż chodzi już do szkoły. A jeżeli obserwujecie, iż w którejś z wymienionych sprawności wasze dziecko jeszcze nie jest w stanie samo sobie poradzić- to czas zabrać się do odpowiednio ukierunkowanych pod tym kątem zabaw. Powodzenia!

 

Opracowanie na podstawie: B. Janiszewskiej: Ocena dojrzałości szkolnej, W. Brejnaka: Czy twój przedszkolak dojrzał do nauki?, CMPPP: Doradca nauczyciela sześciolatków.

                                                         

 
 
Menu
Strona główna
Per linguas mundi ad laborem
Osoba z uszkodzeniem wzroku
Uczeń niepełnosprawny w szkole
Informacje dla studentów niepełnosprawnych
Nowe technologie - wyposażenie dla ucznia i studenta
Pokój nauczycielski
Informacje dla wykładowców
Czytelnia
Adaptacja podręczników
Poradnik dla rodziców
Aktualności
Ważne linki
Kontakt
Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
Pokaz slajdów
© 2017 Portal Ośrodka Adaptacji Materiałów Dydaktycznych