Tu jesteś:Strona główna arrow Informacje dla wykładowców arrow Studenci głusi i niedosłyszący
Studenci głusi i niedosłyszący

Źródło: UNIWERSYTET DLA WSZYSTKICH. Osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie Warszawskim

Na wyższych uczelniach w Polsce osoby z uszkodzeniami słuchu stanowią nieliczną grupę. Głównymi powodami takiego stanu rzeczy są: 

  • utrudniona komunikacja z otoczeniem, dla którego podstawowym sposobem porozumiewania jest język foniczny, a przez to trudność uczestniczenia w wykładach, ćwiczeniach czy innych zajęciach grupowych;
  • słaba znajomość polszczyzny, w związku z tym, że język polski często bywa ich drugim językiem po języku migowym.
Wśród osób z dysfunkcją słuchu wyróżniamy osoby głuche mające ubytek słuchu uniemożliwiający rozumienie mowy nawet przy zastosowaniu aparatu słuchowego i osoby niedosłyszące.Osoby niedosłyszące w komunikacji wspierają się resztkami słuchu. Zależnie od stopnia ubytku słuchu mogą, ale nie muszą korzystać z aparatów słuchowych. Zazwyczaj też posługują się językiem polskim znacznie lepiej od osób głuchych. Nie stanowi to jednak reguły.Obie grupy nie posiadają żadnych charakterystycznych cech zewnętrznych wyróżniających je spośród innych osób. Identyfikacja osoby z niepełnosprawnością słuchu następuje zwykle do¬piero przy próbie nawiązania kontaktu językowego (np. brak reakcji na mowę oraz inne sygnały dźwiękowe, szczątkowa lub słaba umiejętność mówienia, posługiwanie się językiem gestów). Ponadto osoby, które nie słyszą, zwykle w sposób szczególny obserwują twarz rozmówcy. Zauważenie aparatu słuchowego może pomóc nam w rozpoznaniu osoby głuchej lub słabosłyszącej, często jednak jest on niewidoczny (np. ukryty pod włosami).Określenie „osoby głuche" (zamiast „niesłyszące") jest zgodne z terminologią stosowaną w środowisku głuchych. Osoby całkowicie pozbawione słuchu traktują swoją głuchotę jako element identyfikacji społeczno-kulturowej, nie zaś jako rodzaj upośledzenia. Nie uważają się więc za niepełnosprawne czy upośledzone.KOMUNIKACJAIstnieją różne sposoby komunikowania się z osobami z niesprawnością słuchu: poprzez mowę foniczną, pismo lub gesty. Komunikacja z takimi studentami jest utrudniona w obie strony. Aby więc skutecznie porozumieć się z osobami głuchymi i niedosłyszącymi, należy wziąć pod uwagę oba aspekty: rozumienie oraz bycie rozumianym.ODCZYTYWANIE MOWY Z USTPodstawową, lecz często jedyną drogą odbioru języka przez osobę z dysfunkcją słuchu jest kanał wzrokowy. Odczytywanie mowy z ust jest jednym z możliwych sposobów zrozumienia komunikatu fonicznego. Aby student odebrał całość przekazywanej treści, konieczna jest stała widoczność twarzy nadawcy. Każdorazowe uniemożliwienie obserwacji ust mówiącego powoduje przerwanie komunikatu. Odbiór może utrudnić zbyt obfity zarost wykładowcy, trzymanie dłoni przy twarzy czy zbyt duża odległość od osoby mówiącej. Należy pamiętać, iż nie wszyscy studenci z niesprawnością słuchu potrafią odczytywać mowę z ust. W takich wypadkach należy korzystać z innych sposobów komunikacji (język migowy, język pisany).JĘZYK MIGOWYIstnieją różne typy języków wizualno-przestrzennych: język migowy, migany, pigin oraz tzw. domowe języki migowe. W Polsce osoby głuche posługują się głównie językiem migowym (Polskim Językiem Migowym) i językiem miganym (Systemem Językowo-Migowym). Należy jednak zauważyć, iż wbrew powszechnej opinii nie każdy głuchy czy niedosłyszący posługuje się językiem migowym. Wśród osób niedosłyszących posługujących się biegle językiem polskim język migowy jest wręcz rzadko używany. Dlatego zawsze należy indywidualnie traktować każdego studenta i stosować preferowany przez niego sposób komunikowania się.ROZUMIENIE MOWY OSÓB GŁUCHYCHWiększość osób głuchych uczyła się mówić po polsku, efekty tej nauki bywają jednak bardzo różne (pamiętajmy, że dla większości osób z tą niesprawnością językiem naturalnym jest język migowy). Niektórzy głusi mówią poprawnie po polsku, ale ich przekaz bywa nieczytelny ze względu na zniekształconą artykulację. Trzeba pamiętać, że osoba głucha nie słyszy własnego głosu i tym samym nie może korygować swojej wymowy. Należy wykazać cierpliwość i dać studentowi możliwość wypowiedzenia się. W sytuacji, w której wypowiedź osoby z niesprawnością słuchu jest niezrozumiała, dobrze jest poprosić o powtórzenie jej. Zdarza się, że odpowiedź studenta jest zupełnie nieadekwatna do zadanego pytania. Sytuacje takie należy natychmiast wyjaśniać.

JAK POSTĘPOWAĆ?

Osoba prowadząca zajęcia powinna zadbać o stałą widoczność swojej twarzy w celu umożliwienia osobom głuchym i niedosłyszącym odczytywania mowy z ust. Nie należy przemieszczać się po sali w trakcie wykładu oraz mówić, będąc odwróconym plecami do sali (np. podczas zapisywania informacji na tablicy).

Nie należy przesadnie artykułować dźwięków, gdyż nasz przekaz może zostać silnie zniekształcony. Dobrze jest natomiast, jedynie nieznacznie, zwolnić tempo wypowiedzi w porównaniu z mową naturalną.

W komunikacji z osobami głuchymi szczególną rolę odgrywa kontakt wzrokowy, dlatego w rozmowie należy zadbać o jego utrzymanie. Przeniesienie wzroku z twarzy na jakiś punkt w przestrzeni wywołuje naturalną reakcję naszego rozmówcy, czyli podążenie wzrokiem i przerwanie toku rozmowy.

W przypadku głuchego odbiorcy nie należy mówić szczególnie głośno, ponieważ nie wpływa to na jakość odbioru komunikatu.

Źródło światła (słońce, okno) nie powinno znajdować się za plecami osoby mówiącej, gdyż może oślepiać i w ten sposób uniemożliwiać odczytywanie wypowiedzi z ust. 

Aby zwrócić na siebie uwagę studenta, należy dotknąć jego ramienia lub przedramienia. W żadnym wypadku nie należy dotykać głowy, dłoni, nóg ani żadnej części klatki piersiowej. 

Jeśli odległość nie pozwala na bezpośredni kontakt, można dynamicznie zamachać ręką lub poprosić osobę stojącą bliżej, aby pomogła nam zwrócić uwagę studenta. Za niedopuszczalne uważa się tupanie, krzyczenie, czy też uderzanie ręką w stół. 

W celu skupienia na sobie uwagi większej grupy osób głuchych praktykowane jest szybkie zapalenie i zgaszenie światła. 

Osoby głuche i niedosłyszące dosyć dobrze radzą sobie w sytuacji komunikacyjnej „jeden na jeden", jednak w dużej grupie często nie radzą sobie i nie mogą nadążyć za kolejnymi uczestnikami rozmowy. Należy wtedy streścić dyskusję lub skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego, a jeśli to możliwe, ustawić krzesła w okręgu. 

Ważne informacje najlepiej jest przekazywać bezpośrednio w formie pisanej, mówionej lub miganej. 

Aby umożliwić głuchemu lub niedosłyszącemu studentowi pełny odbiór wykładu, można skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego lub zezwolić na nagrywanie zajęć w celu sporządzenia ich zapisu przez osobę słyszącą. W większości przypadków najlepszym rozwiązaniem jest przekazanie studentowi streszczenia wykładu, które może sam uzupełniać w trakcie jego trwania. 

Głusi studenci właściwie nie mają trudności z korzystaniem z podręczników akademickich. Należy jedynie udostępnić im odpowiednio wcześniej listę lektur, gdyż niektórzy mogą potrzebować więcej czasu na ich przeczytanie.

INFORMACJE DODATKOWE

  • Głuchota nie wpływa na stopień inteligencji.
  • Osobie głuchej  lub niedosłyszącej  często niezręcznie jest przyznać, że przekaz osoby prowadzącej zajęcia jest dla niej nieczytelny. Dobrze jest upewnić się, czy wybrany sposób komunikowania się jest wystarczająco zrozumiały. 
  • Zarówno osoby niedosłyszące, jak i głuche mogą brać udział w lektoracie języka obcego, należy zdać sobie jedynie sprawę z tego, że znajomość języków obcych oparta jest na tekście pisanym. Dysfunkcje słuchowe istotnie utrudniają głuchym możliwość opanowania języka obcego w fonicznej formie. Jednakże predyspozycje do opanowania mowy są indywidualne i niektóre osoby niedosłyszące będą w stanie nauczyć się mówić w obcym języku.
  • Forma egzaminu: pisemna, mówiona czy z udziałem tłumacza języka migowego, powinna być indywidualnie dostosowywana w zależności od preferencji studenta. 
  • Podstawowym problemem osób głuchych  i niedosłyszących jest bardzo zróżnicowana sprawność posługiwania się językiem polskim. Mają oni głównie kłopoty ze zrozumieniem zarówno słownictwa podstawowego, jak i specjalistycznego. Najlepszą formą wyjaśnienia jest posłużenie się kilkoma przykładami zastosowania danej formy językowej. 
  • Osoby głuche i niedosłyszące mogą mieć niepełną ogólną wiedzę o świecie w związku z ograniczonym dostępem do informacji. Głuchy student może więc nie posiadać wiedzy na temat zasad studiowania i zwyczajów panujących na uniwersytecie. Dlatego zaleca się, aby wyjaśnić głuchemu studentowi kanon zachowań i zwyczajów uczelni. Warto podkreślić, że dotyczą one wszystkich studentów, a nie tylko jego osoby. Chcąc usamodzielnić takiego studenta, należy pokazać mu tablice informacyjne, sekretariat oraz inne ważne miejsca na uczelni. Studentom z dysfunkcją słuchu należy umożliwić zachowanie anonimowości.
 
Menu
Strona główna
Per linguas mundi ad laborem
Osoba z uszkodzeniem wzroku
Uczeń niepełnosprawny w szkole
Informacje dla studentów niepełnosprawnych
Nowe technologie - wyposażenie dla ucznia i studenta
Pokój nauczycielski
Informacje dla wykładowców
Czytelnia
Adaptacja podręczników
Poradnik dla rodziców
Aktualności
Ważne linki
Kontakt
Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
Pokaz slajdów
© 2017 Portal Ośrodka Adaptacji Materiałów Dydaktycznych