Tu jesteś:Strona główna arrow Informacje dla studentów niepełnosprawnych arrow Dostępność uczelni dla osób niepełnosprawnych - raport
Dostępność uczelni dla osób niepełnosprawnych - raport

Dostępność polskich wyższych uczelni dla osób niepełnosprawnych – fragmenty raportu

Źródło: Opracowanie Lucjan Klyszcz, Konsultacja: Aleksander Waszkielewicz, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Jacek Zadrożny, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego Instytut Badań Marketingowych i Społecznych VRG Strategia, Kraków 2007

Opisane rezultaty powstały w ramach Projektu realizowanego przez Partnerstwo na Rzecz Zwiększenia Dostępności Rynku Pracy dla Osób Niewidomych w ramach Programu Operacyjnego Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Publikacja współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramachInicjatywy Wspólnotowej EQUAL oraz z budżetu państwa.

 

Wstęp

Raport poniższy przedstawia wyniki badania przeprowadzonego w maju i czerwcu 2007 r. przez Instytut Badań Marketingowych i Społecznych VRG Strategia. Badanie zostało zrealizowane przez Partnerstwo na Rzecz Zwiększenia Dostępności Rynku Pracy dla Osób Niewidomych, którego działania są realizowane w ramach Tematu A „Ułatwienie wchodzenia i powrotu na rynek pracy osobom mającym trudności z integracją lub reintegracją na rynku pracy, celem promowania rynku pracy otwartego dla wszystkich” programu operacyjnego – Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski 2004-2006. Program jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz z budżetu państwa. Pomysłodawcą badania jest administrator Partnerstwa – Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego.

 

Zasadniczym celem sondażu było zbadanie dostępności polskich wyższych uczelni dla osób niepełnosprawnych. Część pierwsza badania miała przynieść odpowiedź na pytanie, czy w uczelniach wyższych istnieją osoby lub struktury wyspecjalizowane do kontaktów z kandydatami lub studentami niepełnosprawnymi. Ta część badania odnosi się w równej mierze do wszystkich rodzajów niepełnosprawności. Część druga miała stanowić próbę uszczegółowienia problemu na przykładzie kandydatów niewidomych i słabowidzących, których sytuacja jest szczególnie trudna. Mimo, iż badanie koncentrowało się wyłącznie na osobach z dysfunkcją wzroku, jego wyniki w większości przypadków dają się uogólnić również na inne rodzaje niepełnosprawności. 

Z uprzednio przeprowadzonego badania opinii niewidomych i słabowidzących studentów  wiadomo, że poszczególne wyższe uczelnie bardzo różnią się pod względem stosunku do niepełnosprawnych kandydatów. Niektóre uczelnie posiadają wyspecjalizowane jednostki administracyjne lub osoby delegowane do rozwiązywania problemów niepełnosprawnych kandydatów na studia. W innych uczelniach nie istnieją struktury tego rodzaju, lecz obowiązują zwyczajowe sposoby podejmowania decyzji w kwestii przyjmowania osób niepełnosprawnych, na przykład decyduje o tym rektor lub kanclerz. Istnieje też grupa wyższych uczelni, w których niepełnosprawny kandydat na studenta napotyka przeszkodę w postaci całkowitego braku osób kompetentnych. Głównym celem prezentowanego sondażu była weryfikacja wyżej opisanego stanu w odniesieniu do wszystkich polskich wyższych uczelni.

Badanie obejmowało dwa etapy:

Etap pierwszy polegał na ustaleniu, czy w danej uczelni istnieje osoba lub struktura organizacyjna delegowana do rozwiązywania problemów niepełnosprawnych kandydatów na studia. W przypadku istnienia takiej struktury lub osoby do bazy danych wprowadzano stosowne dane kontaktowe. Etap pierwszy badania objął 427 wyższych uczelni.

Etap drugi badania polegał na przeprowadzeniu krótkiego wywiadu telefonicznego techniką CATI z osobami odpowiedzialnymi za nabór niepełnosprawnych kandydatów. Wywiad przeprowadzono w 232 uczelniach wyższych.

Wywiady przeprowadzono techniką wspieranego komputerowo wywiadu telefonicznego CATI w oparciu o kwestionariusz badawczy 

Badana populacja

Badaniem objęto 427 wyższych uczelni publicznych i prywatnych. Z badania wyłączono wyższe uczelnie, w których dobry stan zdrowia stanowi warunek przyjęcia – wyższe szkoły wojskowe, morskie, policyjne itp. Liczba 427 uczelni stanowi reprezentację wyczerpującą – badaniem objęto wszystkie wyższe uczelnie, które udało się odnaleźć. Badaniem objęto zarówno uczelnie podległe Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego, jak też uczelnie podległe innym resortom (Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Kultury).

Około 1/4 wyższych uczelni objętych badaniem to uczelnie publiczne, 3/4 – niepubliczne. Wśród polskich wyższych uczelni objętych badaniem dominują uczelnie o profilu ekonomicznym (około 42%), w dalszej kolejności humanistyczne (około 17%), wyższe zawodowe (około 12%) oraz techniczne (około 10%).

 

Wyniki badań 

Do kogo w uczelni winien zgłosić się niewidomy lub słabowidzący kandydat na studenta?

 Pierwszą kwestią, z jaką zwrócono się do wszystkich 427 uczelni, było pytanie: do kogo w tej uczelni powinna się zgłosić osoba z dysfunkcją wzroku chcąca tutaj studiować. Pytanie było zadawane w taki sposób, że rozmówcy mieli podstawy sądzić, że dzwoni faktycznie zainteresowany kandydat na studenta. W około 85% przypadków rozmowa miała przyjazny charakter, rozmówcy byli mili i starali się udzielić wyczerpujących informacji, nawet jeżeli ich nie posiadali. W około 23% rozmówcy na poziomie sekretariatu ogólnego lub rektoratu nie potrafili podać żadnych konkretnych informacji, odsyłali do innych osób lub wydziałów, byli wyraźnie nieprzygotowani na pytania odnoszące się do ewentualnych studentów z wadami wzroku. Kilka procent z tej grupy reagowało niechęcią, twierdząc z góry, że nie są  zainteresowani takimi studentami.

Około połowa ogółu uczelni deklaruje, iż w ich strukturach istnieje osoba specjalnie wyznaczona do kontaktów z niepełnosprawnymi kandydatami na studentów. Dla uczelni publicznych odsetek ten wynosi 52%, dla uczelni niepublicznych 46%. W przypadku około 3% uczelni nie udało się uzyskać wiążącej informacji, czy osoba taka istnieje, czy też nie.

Bez względu na to, czy uczelnia deklaruje posiadanie specjalnej osoby lub struktury organizacyjnej do spraw studentów niepełnosprawnych, rozmówców zapytano, do kogo winien się zgłosić niewidomy lub słabowidzący kandydat na studenta.

Około 30% uczelni publicznych deklaruje posiadanie pełnomocnika ds. studentów niepełnosprawnych lub biura bądź centrum do spraw tej kategorii studentów. Około 14% uczelni publicznych obsługuje kandydatów niepełnosprawnych poprzez to samo biuro rekrutacji, które obsługuje wszystkie inne osoby. Podobny odsetek (około 13%) uczelni obsługuje niepełnosprawnych kandydatów poprzez dział nauczania lub jego odpowiedniki. Około 11% uczelni publicznych nie posiada żadnej struktury ani osoby wyspecjalizowanej w rozwiązywaniu problemów niepełnosprawnych kandydatów.

W uczelniach niepublicznych niepełnosprawni kandydaci obsługiwani są najczęściej (około 18%) przez to samo biuro rekrutacji, które obsługuje wszystkich kandydatów na studentów. W odróżnieniu od uczelni publicznych tylko około 4% uczelni niepublicznych deklaruje posiadanie pełnomocnika rektora ds. studentów niepełnosprawnych. Około 14% uczelni niepublicznych nie posiada żadnej osoby ani struktury organizacyjnej wyspecjalizowanej do obsługi niepełnosprawnych kandydatów na studentów. W praktyce odsetek ten jest znacznie wyższy, gdyż pracownicy biura rekrutacji na ogół nie są kompetentni w tej kwestii.

W drugiej części badania podjęto próbę skontaktowania się z osobami wskazanymi podczas pierwszego kontaktu jako odpowiedzialne za nabór kandydatów niepełnosprawnych.

Z 203 uczelni, które zadeklarowały posiadanie takiego pracownika lub struktury organizacyjnej, wywiad przeprowadzono w 118 uczelniach. W pozostałych 85 uczelniach z 203 (około 41%) wywiadu nie udało się przeprowadzić mimo wcześniejszej deklaracji o istnieniu osoby lub struktury odpowiedzialnej za studentów niepełnosprawnych. W zdecydowanej większości przypadków powodem nieprzeprowadzenia wywiadu była niemożność skontaktowania się ze wskazaną osobą mimo 3 kolejnych prób. Jednocześnie wywiad udało się przeprowadzić w 114 uczelniach spośród 224, które podczas wstępnego kontaktu zadeklarowały, że nie posiadają formalnej struktury ani osoby do spraw studentów niepełnosprawnych. Tak więc, prezentowane niżej wyniki odzwierciedlają poglądy nie tylko osób formalnie odpowiedzialnych za kontakty z studentami niepełnosprawnymi, ale także pracowników kompetentnych w tych kwestiach mimo, iż formalnie nie są delegowani do tych spraw. W sumie w drugiej części badania przeprowadzono 232 wywiady.

 

Możliwość studiowania przez osoby z poważną dysfunkcją wzroku

Przedstawicieli wyższych uczelni kompetentnych w sprawach studentów niepełnosprawnychspytano, czy w ich uczelni istnieje możliwość studiowania dla studentów z poważną wadą wzroku. Możliwość studiowania przez osoby z poważną dysfunkcją wzroku na wszystkich kierunkach deklaruje około 27% uczelni publicznych oraz około 53% uczelni niepublicznych. Różnica ta wynika w jakiejś mierze z faktu, iż uczelnie publiczne mają zwykle więcej kierunków takich jak medycyna, kierunki politechniczne czy sportowe, gdzie wymagany jest dobry stan wzroku. Możliwość studiowania na niektórych kierunkach zgłasza około 40% uczelni publicznych i około 18% uczelni niepublicznych. Całkowity brak możliwości studiowania przez osoby z poważną dysfunkcją wzroku zgłasza około 15% uczelni publicznych oraz około 23% niepublicznych.

Rozmówców, którzy zadeklarowali dostępność wszystkich lub niektórych kierunków dla osób z dysfunkcją wzroku, poproszono o wskazanie tych kierunków. Jako dostępne dla osób z poważną dysfunkcją wzroku względnie najczęściej wskazywano w uczelniach publicznych następujące kierunki studiów: zarządzanie i marketing (około 23%), ekonomia (około 14%) oraz kierunki nietechniczne (około 14%). Natomiast w uczelniach niepublicznych: ekonomia (około 21%), administracja (około 15%) oraz zarządzanie i marketing (około 12%).

Respondentów zapytano, czy do ich uczelni zgłaszali się w ostatnich latach jacyś niewidomi lub słabowidzący kandydaci na studentów. Około 67% przedstawicieli niepublicznych szkół wyższych twierdzi, że w ostatnich latach do ich uczelni nie zgłosili się żadni niewidomi ani słabowidzący kandydaci. Dla uczelni publicznych odsetek ten jest znacznie niższy i wynosi około 35%. Tym samym, niewidomi lub słabowidzący kandydaci zgłaszali się w ostatnich latach do około 58% publicznych szkół wyższych oraz 25% niepublicznych szkół wyższych.

Respondentów, którzy zadeklarowali, że do ich uczelni zgłaszali się w ostatnich latach kandydaci niewidomi lub słabowidzący, zapytano o formę egzaminu wstępnego, jaki zdawały tego rodzaju osoby. Uczelnie wyższe objęte badaniem zdecydowanie najczęściej stosowały wobec niewidomych i słabowidzących kandydatów formę egzaminu w postaci rozmowy kwalifikacyjnej (28% publiczne, około 57% niepubliczne), egzaminu wyłącznie ustnego (12% publiczne, około 15% niepubliczne) lub przyjęcie bez egzaminu (4% publiczne, 13% niepubliczne). Egzamin w formie specjalistycznej (przy pomocy udźwiękowionego komputera, w alfabecie brajla, w druku powiększonym lub przy pomocy lektora) zorganizowało ogółem około 10% uczelni, do których zgłosili się kandydaci z dysfunkcją wzroku. Grupa ta obejmuje niemal wyłącznie uczelnie publiczne. 

Respondentów zapytano też, czy w ich uczelniach obowiązują jakieś wewnętrzne zapisy prawne regulujące sytuację studentów niepełnosprawnych. Około 27% uczelni publicznych objętych badaniem deklaruje, że w statucie uczelni znajdują się specjalne zapisy dotyczące studentów niepełnosprawnych. W grupie uczelni niepublicznych istnienie specjalnych regulacji prawnych deklaruje około 13%.

Kolejnym pytaniem, jakie zadano przedstawicielom uczelni wyższych, był poziom wyposażenia w urządzenia specjalistyczne dla niewidomych i słabowidzących. Według deklaracji respondentów najczęściej stosowanym rozwiązaniem technicznym, stanowiącym ułatwienie dla osób z dysfunkcją wzroku, jest dostępność materiałów bieżących (wykładów, skryptów) w postaci elektronicznej. Dostępność taką deklaruje około 45% uczelni publicznych oraz około 47% uczelni niepublicznych. Około 34% publicznych uczelni objętych badaniem deklaruje posiadanie udźwiękowionego sprzętu komputerowego. Posiadanie takiego sprzętu zgłasza około 23% uczelni niepublicznych. Wyposażenie biblioteki w sprzęt pozwalający na przetwarzanie materiałów drukowanych do postaci elektronicznej zadeklarowało około 32% uczelni publicznych i około 21% uczelni niepublicznych. Istnienie asystenta dla osoby niepełnosprawnej deklaruje około 23% uczelni publicznych i około 11% uczelni niepublicznych.

 

Podsumowanie

  • Około połowa ogółu uczelni deklaruje, iż w ich strukturach istnieje osoba specjalnie wyznaczona do kontaktów z niepełnosprawnymi kandydatami na studentów. Dla uczelni publicznych odsetek ten wynosi około 52%, dla uczelni niepublicznych - 46%.
  • Około 30% uczelni publicznych deklaruje posiadanie pełnomocnika ds. studentówniepełnosprawnych lub biura bądź centrum do spraw tej kategorii studentów. Około 14% uczelni publicznych obsługuje kandydatów niepełnosprawnych poprzez to samo biuro rekrutacji, które obsługuje wszystkie inne osoby. Około 11% uczelni publicznych nie posiada żadnej struktury ani osoby wyspecjalizowanej w rozwiązywaniu problemów kandydatów z dysfunkcją wzroku. W uczelniach niepublicznych kandydaci z dysfunkcją wzroku obsługiwani są najczęściej (około 18%) przez to samo biuro rekrutacji, które obsługuje wszystkich kandydatów na studentów. W odróżnieniu od uczelni publicznych tylko około 4% uczelni niepublicznych deklaruje posiadanie pełnomocnika rektora ds. studentów niepełnosprawnych. Około 14% uczelni niepublicznych nie posiada żadnej osoby ani struktury organizacyjnej wyspecjalizowanej do obsługi niewidomych lub słabowidzących kandydatów na studentów.
  • Możliwość studiowania przez osoby z poważną dysfunkcją wzroku na wszystkich kierunkach deklaruje około 27% uczelni publicznych oraz około 53% uczelni niepublicznych. Możliwość studiowania na niektórych kierunkach zgłasza około 40% uczelni publicznych i około 18% uczelni niepublicznych. Całkowity brak możliwości studiowania przez osoby z dysfunkcją wzroku zgłasza około 15% uczelni publicznych oraz około 23% niepublicznych.
  •  Jako dostępne dla osób z poważną dysfunkcją wzroku względnie najczęściej wskazywano w uczelniach publicznych następujące kierunki studiów: zarządzanie i marketing (około 23%), ekonomia (około 14%) oraz kierunki nietechniczne (około 14%). Natomiast w uczelniach niepublicznych zgłaszano, jako dostępne dla niewidomych i słabowidzących kierunki: ekonomia (około 21%), administracja (około 15%) oraz zarządzanie i marketing (około 12%).
  • Zgodnie z danymi od respondentów niewidomi lub słabowidzący kandydaci zgłaszali się w ostatnich latach do około 58% publicznych szkół wyższych oraz 25% niepublicznych szkół wyższych.
  • Objęte badaniem uczelnie wyższe zdecydowanie najczęściej stosowały wobec niewidomych i słabowidzących kandydatów formę egzaminu w postaci rozmowy kwalifikacyjnej (28% publiczne, około 56% niepubliczne), egzaminu wyłącznie ustnego (12% publiczne około 15% niepubliczne) lub przyjęcie bez egzaminu (4% publiczne oraz 13% niepubliczne). Egzamin w formie specjalistycznej (przy pomocy udźwiękowionego komputera, w alfabecie brajla, w druku powiększonym lub przy pomocy lektora) zorganizowało ogółem około 10% uczelni, do których zgłosili się kandydaci z dysfunkcją wzroku. Grupa ta obejmuje niemal wyłącznie uczelnie publiczne.
  • Około 27% uczelni publicznych objętych badaniem deklaruje, że w statucie uczelni znajdują się specjalne zapisy dotyczące studentów niepełnosprawnych. W grupie uczelni niepublicznych istnienie specjalnych regulacji prawnych deklaruje 13%. Najczęściej stosowanym przez uczelnie rozwiązaniem kwestii nagrywania wykładów, jest uzależnienie pozwolenia od zgody indywidualnego wykładowcy. Rozwiązanie takie deklaruje około 52% uczelni publicznych oraz około 45% uczelni niepublicznych. Około 1/3 uczelni obojga rodzajów deklaruje możliwość nagrywania wykładów w oparciu o obowiązujące zapisy w regulaminie uczelni. 
  • Według deklaracji respondentów najczęściej stosowanym rozwiązaniem technicznym, stanowiącym ułatwienie dla osób z dysfunkcją wzroku, jest dostępność materiałów bieżących (wykładów, skryptów) w postaci elektronicznej. Dostępność taką deklaruje około 45% uczelni publicznych oraz około 47% uczelni niepublicznych. Około 34% publicznych uczelni objętych badaniem deklaruje posiadanie udźwiękowionego sprzętu komputerowego. Posiadanie takiego sprzętu zgłasza około 23% uczelni niepublicznych. Wyposażenie biblioteki w sprzęt  pozwalający na przetwarzanie materiałów drukowanych do postaci elektronicznej zadeklarowało około 32% uczelni publicznych i około 21% uczelni niepublicznych. Istnienie asystenta dla osoby niepełnosprawnej deklaruje około 23% uczelni publicznych i około 11% uczelni niepublicznych.
  • Względnie najczęściej zgłaszaną propozycją poprawy sytuacji studentów niewidomych i słabowidzących w przyszłości jest wyposażenie uczelni w sprzęt techniczny taki jak udźwiękowione komputery, skanery. Za rozwiązaniem takim opowiada się około 1/5 przedstawicieli szkół zarówno publicznych, jak i niepublicznych. Na inne rozwiązania wskazywano relatywnie rzadziej – utworzenie biblioteki materiałów w brajlu postuluje około 6% ogółu, analogiczny odsetek opowiada się za specjalną pomocą dodatkową dla tej kategorii studentów.
 
Menu
Strona główna
Per linguas mundi ad laborem
Osoba z uszkodzeniem wzroku
Uczeń niepełnosprawny w szkole
Informacje dla studentów niepełnosprawnych
Nowe technologie - wyposażenie dla ucznia i studenta
Pokój nauczycielski
Informacje dla wykładowców
Czytelnia
Adaptacja podręczników
Poradnik dla rodziców
Aktualności
Ważne linki
Kontakt
Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
Pokaz slajdów
© 2017 Portal Ośrodka Adaptacji Materiałów Dydaktycznych