Tu jesteś:Strona główna arrow Czytelnia arrow Projekt "Per linguas mundi ad laborem" - kształcenie językowe osób niewidomych i słabowidzących
Projekt "Per linguas mundi ad laborem" - kształcenie językowe osób niewidomych i słabowidzących

PROJEKT "PER LINGUAS MUNDI AD LABOREM" – KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE SZANSĄ OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABO WIDZĄCYCH NA ZDOBYCIE PRACY

Opracowanie: Kornelia Czerwińska
Artykuł został opublikowany w Szkole Specjalnej nr 3, 2006. Warszawa, Wydawnictwo APS

Praca należy do najważniejszych elementów życia współczesnego człowieka, zajmuje jedno z pierwszych miejsc w jego systemie wartości. W literaturze przedmiotu (m.in. Sękowska, Sękowski ,1991; Majewski, 1996; Szczupał 2004; Speck, 2005; Gorajewska 2005) podkreśla się szczególną rolę pracy w życiu osoby niepełnosprawnej, rozpatrując zatrudnienie jako element wyzwalający dynamizm adaptacyjny w procesie rehabilitacji i ułatwiający integrację społeczną. Istnieje porozumienie co do tego, że rehabilitacja zawodowa (wspieranie w zakresie pracy i wspieranie zawodowe) musi odgrywać centralną rolę w całościowej polityce rehabilitacyjnej i że każdy człowiek z utrudnionym dostępem do działalności zawodowej musi otrzymać specjalne wsparcie w zakresie doskonalenia zawodowego – w takim stopniu, w jakim go potrzebuje (Speck, 2005, s. 488). Ta specjalna pomoc w zdobyciu i utrzymaniu pracy rozumiana jest głównie jako indywidualne wspieranie kompetencji osoby niepełnosprawnej poprzez przeprowadzanie specjalnych kursów doszkalających z zastosowaniem specyficznych materiałów dydaktycznych i mediów. 

Pomimo jednak niemal powszechnej zgodności co do znaczenia rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych nadal obserwuje się w Polsce praktyki dyskryminacyjne przy zatrudnianiu takich osób. Wskazując na niski poziom aktywności zawodowej i relatywnie wysokie bezrobocie występujące w tym środowisku, Gorajewska (2005) podaje, iż na koniec grudnia 2004r. w urzędach pracy zarejestrowanych było jako bezrobotne 75 738 osób niepełnosprawnych czyli o 5960 osób więcej niż rok wcześniej.

Szczególną grupę osób niepełnosprawnych narażoną na bariery w dostępie do zatrudnienia na otwartym rynku pracy stanowią osoby niepełnosprawne wzrokowo – niewidome i słabo widzące. Trudności w zdobyciu satysfakcjonującej pracy spowodowane są m. in. bardzo dużym zróżnicowaniem możliwości, problemów i potrzeb rehabilitacyjnych w populacji osób z dysfunkcją wzroku. Na koniec 2004r. Polski Związek Niewidomych miał w swoich rejestrach łącznie 76.256 osób niewidomych i słabo widzących, w tym 39.486 osób w wieku aktywności zawodowej (16 – 64 lat), z których pracę znalazło zaledwie 5.530 osób; warto podkreślić, iż tylko 2.744 osób funkcjonowało na otwartym rynku pracy, zaś 2.459 osób zatrudnionych było w spółdzielniach niewidomych oraz w innych zakładach pracy chronionej. Pełen obraz niskiego poziomu zatrudnienia osób niewidomych i słabo widzących na otwartym rynku pracy w Polsce daje zestawienie powyższych danych z informacjami o skali zatrudnienia osób z dysfunkcją wzroku w krajach Unii Europejskiej – w Polsce  tylko 10% osób w wieku produkcyjnym znajduje pracę, w tym jedynie 5% na otwartym rynku pracy, zaś w UE -  25% zatrudnionych na wolnym rynku pracy. 

Proces transformacji polityczno-gospodarczej i wciąż dynamicznie zmieniający się rynek pracy w naszym kraju związany m. in. z wejściem Polski do Unii Europejskiej pociąga za sobą wiele zagrożeń, ale i szans uzyskania zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne wzrokowo. Osoba niewidoma czy słabo widząca posiadająca wysokie kwalifikacje zawodowe, dobrą znajomość języków obcych i obsługi specjalistycznych urządzeń tyfloinformatycznych, a także wysokie umiejętności w zakresie samodzielnego poruszania się i wykonywania czynności życia codziennego ma coraz większe możliwości zdobycia interesującej i dobrze płatnej pracy na otwartym rynku. 

Coraz więcej organizacji działających na rzecz osób niepełnosprawnych wzrokowo podejmuje akcje mające na celu ułatwienie tym osobom wejście na wolny rynek pracy poprzez  m. in. prowadzenie poradnictwa zawodowego uwzględniającego specyfikę sytuacji osoby z dysfunkcją wzroku, organizowanie szkoleń i kursów doszkalających podnoszących kwalifikacje zawodowe, poszerzanie wiedzy na temat możliwości zawodowych osób niewidomych i słabo widzących wśród pracodawców itp. Jedną z tego typu inicjatyw jest obecnie projekt “Per linguas mundi ad laborem” (“Przez języki świata do pracy”) realizowany w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL  ze środków finansowych Europejskiego Funduszu Społecznego. Głównym celem projektu jest opracowanie rozwiązań ułatwiających wchodzenie i trwają integrację na otwartym rynku pracy osobom z niepełnosprawnością wzrokową poprzez przygotowanie i przeprowadzenie szkoleń z zakresu języka angielskiego, w czasie których zostaną wykorzystane najnowsze technologie informatyczne oraz specyficzne pomoce dydaktyczne zaadaptowane do potrzeb uczestników kursów. W realizację tego celu zaangażowane są następujące instytucje: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Polski Związek Niewidomych, Uniwersytet Warszawski, Akademia Pedagogiki Specjalnej, Katolicki Uniwersytet Lubelski. 

Główne kierunki działań poszczególnych partnerów w projekcie zostały wyznaczone po przeprowadzeniu wstępnej analizy systemu kształcenia językowego osób z dysfunkcją wzroku, która wykazała że osoby te mają znacznie ograniczony dostęp do nauki języków obcych ze względu na brak nowoczesnych materiałów dydaktycznych przystosowanych do potrzeb osoby z ograniczonymi możliwościami wzrokowymi, brak odpowiednio wyszkolonych lektorów posiadających odpowiednie kompetencje do prowadzenia kursów dla osób niewidomych i słabo widzących, w tym również kursów prowadzonych w warunkach integracji, a także brak instytucji, w której nauczyciele ze szkół ogólnodostępnych, integracyjnych i krajowych szkół językowych mogliby uzyskać od specjalistów pomoc w zakresie adaptacji pomocy wykorzystywanych w procesie nauczania osób z dysfunkcją wzroku.  Tak więc widać wyraźnie, że obserwowana w ostatnich latach w Polsce znaczna poprawa warunków do nauki języków obcych wyrażająca się m.in. poprzez powstanie licznych i prężnie działających szkół językowych, duży wybór na rynku wydawniczym pomocy dydaktycznych, w tym podręczników i pomocy audiowizualnych oraz oryginalnej prasy obcojęzycznej, nie dotyczy osób niewidomych i słabo widzących.

Projekt “Per linguas mundi ad laborem” adresowany jest do trzech głównych grup odbiorców. Pierwszą z nich stanowi grupa 80 osób niewidomych i słabo widzących z terenu całej Polski, dla których zostaną przygotowane i zorganizowane bezpłatne kursy języka angielskiego oraz  zostanie zapewniona profesjonalna pomoc w poszukiwaniu pracy poprzez indywidualne konsultacje z doradcami zawodowymi (m.in. badanie predyspozycji zawodowych, planowanie ścieżki kariery) oraz udział w warsztatach na temat aktywnego poszukiwania pracy.  Rekrutację osób z dysfunkcją wzroku zainteresowanych szkoleniami przeprowadza Polski Związek Niewidomych, kierując się przy wyborze kandydatów przede wszystkich takimi kryteriami jak wiek (18 – 45 lat) oraz aktualna sytuacja zawodowa – preferowane będą osoby bezrobotne, wchodzące dopiero na rynek i poszukujące pierwszej pracy, ale również osoby aktualnie pracujące zawodowo, które chciałyby podnieść swoje kwalifikacje a tym samym zwiększyć szansę na zdobycie lepszej pracy. Zakończenie procesu rekrutacji wraz z określeniem wyjściowego poziomu umiejętności językowych kursantów przewiduje się na wrzesień 2006r. W tym okresie zostanie również przeprowadzona przez zespół tyflopedagogów z APS wstępna diagnoza możliwości i potrzeb edukacyjnych uczestników kursów określająca m.in. ich doświadczenia i umiejętności w zakresie korzystania z grafiki dotykowej, technologii informatycznych, specjalistycznych pomocy rehabilitacyjnych, potrzeb z zakresie adaptacji otoczenia fizycznego itp. Bezpośrednio przed rozpoczęciem kursów językowych zostaną przeprowadzone wprowadzające szkolenia w celu wyposażenia uczestników kursów w umiejętności praktyczne niezbędne przy korzystaniu z pomocy komputerowych, multimedialnych, tyflografiki. Projekt przewiduje przeprowadzenie kursów językowych w dwóch postaciach:

  • kurs stacjonarny dla 40 osób na terenie Warszawy i dla 20 osób w Lublinie trwający od października 2006r. do czerwca 2007r. realizowany w grupach 5-osobowych w pracowniach komputerowych,
  • kurs wakacyjny dla 20 osób na terenie Warszawy w terminie lipiec – sierpień 2007r. realizowany w pracowniach komputerowych.

 Obecnie zostają podjęte w kilku interdyscyplinarnych grupach eksperckich ( każdy zespół tworzony jest przez anglistę, tyflopedagoga, grafika komputerowego lub tyfloinformatyka) prace nad opracowaniem strategii adaptacji pomocy dydaktycznych, które zostaną  wykorzystane podczas kursów językowych, przede wszystkim nad adaptacją podręczników do nauki języka angielskiego oraz opracowaniem testów osiągnięć do wybranego podręcznika. Materiały dydaktyczne zostaną opracowane i wykonane zgodnie z wytycznymi ekspertów w międzyuczelnianym Ośrodku Adaptacji Pomocy Tyflodydaktycznych, przy czym ośrodek warszawski mieszczący się na terenie Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Pedagogiki Specjalnej przygotuje część podręczników dla niewidomych i słabo widzących kursantów, zaś ośrodek lubelski znajdujący się na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim przygotuje pomoce multimedialne i grafikę dotykową dla wszystkich kursantów oraz podręczniki dla niewidomych i słabo widzących uczestników stacjonarnego kursu w Lublinie. Utworzenie tych dwóch Ośrodków Adaptacji Pomocy Tyflodydaktycznych oraz ich potencjalna działalność już po zakończeniu realizacji projektu jest niezwykle cennym efektem działania partnerstwa “Per linguas mundi ad laborem”, ponieważ zostaje po raz pierwszy na skalę krajową stworzona możliwość nie tylko profesjonalnego przygotowywania specjalistycznych pomocy dydaktycznych, ale także uzyskania przez nauczycieli nie mających doświadczenia w pracy z osobami z dysfunkcją wzroku profesjonalnej pomocy i porady  ze strony specjalistów w dziedzinie tyflodydaktyki na temat właściwej adaptacji pomocy dydaktycznych. Działalność ośrodków w znacznym stopniu przyczyni się więc do poprawy organizacji procesu kształcenia osób niewidomych i słabo widzących w  systemie integracyjnym i ogólnodostępnym. 

Drugą grupą odbiorców, do których skierowany jest projekt, jest grupa 20 lektorów i nauczycieli języka angielskiego wyselekcjonowana w drodze ogólnopolskiego konkursu i zakwalifikowana na bezpłatne studia podyplomowe przygotowujące do pracy z osobami niewidomymi i słabo widzącymi. Studium będzie realizowane w dwóch edycjach, na Uniwersytecie Warszawskim oraz Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w planowanym terminie – maj 2006r.-marzec 2007r. Zajęcia będą prowadzone w oparciu o nowatorski program obejmujący między innymi kurs obsługi specjalistycznych urządzeń dydaktycznych. Pewna grupa uczestników studium poprowadzi językowe kursy stacjonarne i wakacyjne dla osób niewidomych i słabo widzących, wykorzystując w praktyce zdobytą wiedzę i nowe umiejętności. 

Trzecią grupę odbiorców stanowią doradcy zawodowi, którzy zostaną przeszkoleni i zatrudnieni w Ośrodku Doradztwa Zawodowego dla Osób z Dysfunkcją Wzroku działającym przy Polskim Związku Niewidomych. Zadaniem doradców zawodowych będzie m.in. poszukiwanie ofert pracy dla osób niewidomych i słabo widzących, zwłaszcza na takich stanowiskach, na których mogłyby zostać wykorzystane zdobyte na kursach kompetencje językowe, poszerzanie wiedzy pracodawców na temat możliwości zawodowych osób niepełnosprawnych wzrokowo, prowadzenie indywidualnych konsultacji i warsztatów aktywnego poszukiwania pracy dla uczestników kursów. 

W ramach projektu zostanie zrealizowany przez APS projekt badawczy poświęcony strategiom adaptacji pomocy tyfloglottodydaktycznych, którego celem będzie analiza strategii adaptacji pomocy, w tym podręczników, kart pracy, prac kontrolnych, grafiki itp.,  wypracowanych i obecnie stosowanych w nauczaniu języków obcych osób z dysfunkcją wzroku przez nauczycieli w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, szkołach integracyjnych i ogólnodostępnych, a także problemów, jakie napotykają nauczyciele w tym zakresie. Jednym z etapów sondażu diagnostycznego będzie również przeprowadzenie badań ankietowych na temat dostępności dla osób z dysfunkcją wzroku kursów językowych organizowanych w największych krajowych szkołach językowych. W ramach badań zostanie dokonana również analiza skuteczności opracowanych przez zespoły eksperckie strategii adaptacji pomocy tyflodydaktycznych zastosowanych podczas kursów językowych. Wyniki badań znajdą bezpośrednie zastosowanie w praktyce, posłużą bowiem tym placówkom, nauczycielom, organizacjom i instytucjom, których celem działania jest rzetelne i systematyczne wzbogacanie metod nauczania i rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku. 

Efektywne przeprowadzenie opisanych powyżej głównych działań partnerstwa “Per linguas mundi ad laborem” z pewnością przyczyni się do poprawy sytuacji osób z dysfunkcją wzroku na otwartym rynku pracy oraz usprawnienia procesu kształcenia językowego tych osób w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych nie tylko w czasie trwania projektu, ale również po jego zakończeniu. 

Naczyciele języków obcych pracujący z uczniami niewidomymi i słabo widzącymi w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych, którzy zainteresowani są udziałem w projekcie, proszeni są o kontakt z autorką artykułu – mgr Kornelia Czerwińska, Akademia Pedagogiki Specjalnej, Zakład Tyflopedagogiki, ul. Szczęśliwicka 40, 02-353 Warszawa; e-mail: kornelia.czerwinska1@wp.pl BibliografiaGorajewska D. (2005), Osoby niepełnosprawne w społeczeństwie równych szans. W: Gorajewska D. (red.), Społeczeństwo równych szans. Tendencje i kierunki zmian. Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, Warszawa.Majewski T. (1996), Poglądy i działalność Krajowej Federacji Niewidomych w Stanach Zjednoczonych. Zeszyty Tyflologiczne 14, Warszawa.Sękowska Z., Sękowski T. (1991), Rehabilitacja zawodowa inwalidów wzroku w Polsce. UMCS, Lublin.Speck O. (2005), Niepełnosprawni w społeczeństwie. Podstawy ortopedagogiki. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.Szczupał B. (2004), Sytuacja zawodowa osób niepełnosprawnych. W: Zabłocki K.J., Gorajewska D. (red.), Pedagogika specjalna – kontynuacja tradycji dla przyszłości. Wydawnictwo APS, Warszawa. http://www.pzn.org.pl  
 
Menu
Strona główna
Per linguas mundi ad laborem
Osoba z uszkodzeniem wzroku
Uczeń niepełnosprawny w szkole
Informacje dla studentów niepełnosprawnych
Nowe technologie - wyposażenie dla ucznia i studenta
Pokój nauczycielski
Informacje dla wykładowców
Czytelnia
Adaptacja podręczników
Poradnik dla rodziców
Aktualności
Ważne linki
Kontakt
Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
Pokaz slajdów
© 2017 Portal Ośrodka Adaptacji Materiałów Dydaktycznych